۷

کالبدشکافی چند پاسخ

سختِ عنانِ قلم را گرفته بودم که وارد ماجرای آشوری و نویسنده‌ی فل سفه نشوم. تازه رفته‌ام سراغ اینترنت و می‌بینم که حضرتِ استاد نامِ این حقیر را بر قلم مبارک رانده‌اند و اشاره‌ها کرده‌اند. اما «من که باشم که بر آن خاطر عاطر گذرم»؟ ایشان که فروتر از آشوری را در خورِ نقد نمی‌دیدند و اصلاً عنقای قاف‌نشینی بودند که با خاکیان‌شان نسبتی نبود. چه افتادِ این سر ما را که لایق خاکِ درِ ایشان شد؟! اسمِ‌ این نوشته را گذاشته‌ام «کالبدشکافی». این کار یعنی تشریح به معنای پزشکی‌اش و البته که کار تمیز و پاکیزه‌ای نیست. ولی تا «کالبدشکافی» نکنیم، هرگز ریشه‌ی درد را درست تشخیص نمی‌دهیم و نمی‌توان آسیب‌شناسی درستی داشت.

باری، ناگزیر چند نکته را توضیح می‌دهم تا بعضی سوء تفاهم‌ها رفع شود. من بی هیچ تردید می‌گویم و در «ادبِ نقد» هم اشاره کرده‌ام که این جنس واکنش‌ها از سوی صاحب فل سفه بیشتر مظلوم‌نمایی است تا پاسخ‌گویی صریح یا مردانه به میدان آمدن. بیش از هر چیزی ابراز رنجش و دلخوری است با مقدار معتنابهی فضل‌فروشی و عرضِ‌ اندام علمی-فلسفی. به داوری او درباره‌ی زمانه یا هفتان کاری ندارم. درباره‌ی خودم می‌گویم و توصیفاتِ عامِ حضرت‌شان که غبارش بر دامن من نیز می‌نشیند.

نخست بگویم که من آشوری را در آن نوشته محق می‌دانم هر اندازه که زبان‌اش درشت باشد و طعنه‌زنانه. من سکوت و عزلت اختیار کردن را از هر کسی نمی‌پسندم. آن مایه‌ محجوب بودن و خاموشی گزیدن، نویسندگان ما را خوار و بی‌خاصیت می‌کند (این را البته حمل بر تشجیعِ آشوری نکنید؛ باورِ منِ حقیر است).  وقتی نویسنده‌ی فل سفه با آن درشت‌گویی و بی‌محابا سخن گفتن، نه یک بار که چندین بار، بر آشوری می‌شورد، باید توقعِ دستِ کم یک بار پاسخ شنیدن را داشته باشد:
انگشت مکن رنجه به در کوفتنِ کس
تا کس نکند رنجه به در کوفتن‌ات مشت

این رفتار بسیار بچه‌گانه‌ای است که احساسِ طبیعی و عادی بشری خود را «نقد» و «پاسخ به نقد» نام بنهیم (جملاتی را که در صدر هر مطلب ایشان از نیچه – یا دیگران – می‌آید ببینید. چقدر صرفِ وقت و چقدر خونِ دل خوردن!). سعید از این که با او چنین سخن رفته است سخت آزرده است. حتماً دلایلی دارد. اما حاجت نیست به آن همه اسم‌پرانی و دانش‌فروشی. اما چه چاره؟ از یک استاد فلسفه با آن وزن و منزلت (که دست بر قضا وبلاگ می‌نویسد) جز این توقعی نیست. اما تناقض‌ها کجاست؟ تا به حال ایشان چهار مرتبه درباره‌ی این ماجرا (۱، ۲، ۳ و ۴) و حواشی‌اش چیز نوشته‌اند و البته نشان از عمقِ تأثیر نوشته‌ی آشوری و واکنش‌های اطرافیان (به تعبیر ایشان «سگانِ هار») بر او دارد. حضرتِ استاد می‌فرمایند جامعه‌ی ما تحمل نقد ندارد (البته درست می‌گویند ولی برای این‌که بفهمیم نقد چی‌ست و چگونه باید عرضه شود لابد باید به تعریف و موازین خودشان مراجعه کنیم) و برآشفتن بر بزرگان را نمی‌پسندد. لذا در این جامعه‌ی مجازی، هر کس را که متعرض او شود و زبانی چون زبانِ خودش درشت اختیار کند، «چاقوکشان» و «مریدان» بزرگان می‌نامد. در حالی که در این فضا کسی چاقویی به دست ندارد و چه بسا همان که با آن درشتی بر او شوریده است، روزی با او بر سر سفره‌ای نشسته باشد و باز هم بنشیند و گل بگوید و گل بشنود. این توهم و مالیخولیا که هر منتقدی آن هم در فضای مجازی، قصد چاقو زدن ایشان را دارد، دردی است بزرگ. ایشان در همان نوشته‌ی نخست، پنبه‌ی تمام خوانندگان را زدند و فرمودند سخن هیچ کس را جز دو نیچه‌شناس – که دست بر قضا یکی را تنها دوست صمیمی خود می‌نامد – و استادی که با او به تندی سخن گفته است محترم نمی‌شمارد. ایشان در چهار نوشته، تمام حرف‌های قبلی‌شان را تکرار کرد‌ه‌اند و در خلال کلی توجیه هر چه توانسته‌اند نثارِ خیل مخالف و منتقد کرده‌اند. طرفه‌تر این‌که خود را با مارکس و آشوری را با هگل قیاس کرده‌اند. گرفتیم که مارکس هگل را «خر مرده» نامید. مگر مارکس با دشنام‌گویی مارکس شد و هگل با «خرِ مرده»‌ خوانده شدن، از هگل بودن افتاده است؟ به قولِ ایشان مارکس نخواسته با این حرف به هگل توهین کند (البته لابد من هم می‌توانم تعبیر مشابهی درباره‌ی حضرت استاد به کار ببرم بدون این‌که قصدم توهین باشد)، ولی مارکس بدون به کار بردن این تعبیر نمی‌توانست استدلال‌اش را بیان کند؟

نویسنده‌ی فل سفه نمی‌خواهد آشوری را عصبانی ببیند. اما وقتی چهار مطلب می‌نویسد، می‌بینی که هر بار آتش غضب‌اش تندتر می‌شود و زبان و بیان‌اش درشت‌تر. اول ایشان می‌نویسند: «نمی‌دانم چرا هربار که چیزی انتقادی می‌نویسم با آشوری رو به رو می‌شوم؟ آیا این از آن روست که ما علایق یکسانی داریم؟ یا از آن روست که دامنه‌ی کار آشوری آن قدر گسترده است که هر جا بروی با او تصادم می‌کنی؟ یا مسأله این است که کسی جز آشوری برایم ارزش نقد ندارد؟ خب، شاید همه‌ی اینها درست باشد.». فهم معنای این عبارات دشوار نیست. به این می‌گویند نارسیسیسم. همان که آشوری اشاره کرده بود. شواهدِ دیگر این نارسیسیسم در نوشته‌های بعدی ایشان هست. خوب اگر حضرت‌شان انصاف داشته باشند و به همین حرف‌های خودشان مؤمن باشند و آن‌ها را بر خود نیز لازم بشمارند، لابد خواهند اندیشید که این آدم‌ها چیزی در من دیده‌اند که چنین است. بهتر است بکوشم اصلاح‌اش کنم. نه این‌که پای مارکس و هگل و فوکو و دریدا و پوپر را به میان بکشند و پشتِ آن‌ها پنهان شوند. ایشان فکر می‌کنند نقطه‌ی مقابل نقد کردن «زبانی پرطمطراق و آلوده به مداحی و چاپلوسی» است. حال آن‌که می‌شود چاپلوس و مداح نبود و باز هم سنجشگر بود. نقد کرد، اما به کسی ناسزا نگفت (به این می‌گویند روان‌شناسی نقد، چون نقد پر از درشتی و ناسزا را خواندن، حاجت به کمی روان‌شناسی هم دارد). هر که هر تعبیری از نوشته‌ی آشوری کرده است («درس دادن»، «ادب کردن» و «تنبیه») برداشت مستقیم و صریح و روشن از نوشته‌ی آشوری است. فهمِ عادی مردم همین است. آقا! چرا با خودتان و مردم تعارف دارید؟ وقتی آشوری می‌خواهد شما را تنبیه کند و از خواب بیدار کند، مردم همین را می‌فهمند دیگر. دوست دارید بگویند: «نه! ان شاء الله گربه است! آشوری قصدش ستایش از استاد بوده»!؟ زهی خام خیالی! هنوز چند ساعتی از نشرِ مطلب اول‌شان گذشته، به دست و پا می‌افتند که توجیهی برای نوشتارِ خود بیابند. از هالگیت نقل می‌کنند که رفتار پوپر و راسل را «جاهلانه» خوانده است و می‌گویند کسی او را به اتهام «نشر اکاذیب» به دادگاه نبرد! ولی مگر کسی خواسته بود نویسنده‌ی فل سفه را به خاطر اسائه‌ی ادب به بارگاهِ آشوری به دادگاه ببرد و بگویند «نشر اکاذیب» کرده است؟!‌ خوب برادر من! چندین بار ضربت زده‌ای، حالا یکی خورده‌ای. این همه مظلوم‌نمایی و وارونه‌کاری لازم نیست که بعد با نقل این‌ها ژستِ «جهان اولی» بودن بگیریم!

صبح روز بعد، باز هم نویسنده تاب نیاورده چون حرف‌های دل‌اش ناگفته مانده است (و البته باید این‌ها را می‌گفت و می‌نوشت که اگر نمی‌نوشت نمی‌دانستیم درباره‌ی ما یک لاقباها چه می‌اندیشد). استاد از «فرزانگان جهان‌دیده»ای چون فولادوند و موحد نقل می‌کند که گفته‌اند نقد ننویس. خوب این سپر انداختن است و از میدان در رفتن و توپ را به میدانِ حریف فرستادن. این چه رفتاری است که خواننده را زیر بار فرزانگی و جهان‌دیدگی خرد کنید و با این‌ها بخواهید دهانِ همه را ببندید و خودتان شانه از بار مسئولیت خالی کنید؟ مگر شما نبودید که می‌خواستید بت و اسطوره‌ی نقدناپذیر بودن بزرگان را بشکنید و پدرکشی کنید؟ چه شد که به این‌جا که رسید آن اصل فخیم‌تان فراموش شد؟

باز می‌نویسند که: «خوشحالم که آشوری و بسیاری از دوستان دیگرش و دوستان خودم دق دلشان خالی شد. و حالا راحت‌تر می‌توانند بخوابند و مطمئن باشند که من یا کسی دیگر جرأت نقد نوشتن نخواهد کرد! می‌توانند به «رجم» من مشغول شوند و بارها بر من لعنت بفرستند». این توهم از کجا می‌آید که همه منتظر بوده‌اند تا دق دلی با ایشان خالی کنند و رجم‌شان کنند و لعنت؟! چرا فکر می‌کنند مسأله فقط دعوای آشوری است و خودشان؟ چرا هر نوشته‌ای برای ایشان حکم «سنگ» و «چاقو» دارد؟ یعنی استادِ فلسفه‌ی دانشگاهِ ما به همین زودی از کوره در می‌رود؟ خوب معلوم است که به همین زودی و سادگی دلخور می‌شوند. اگر این شیوه‌ی نوشتن برای ایشان «سبک» نوشتن است، خوب آن شیوه‌ی نوشتن هم برای منتقدان‌شان سبک است دیگر!‌ پس چرا این همه دلخوری؟ اگر ظلم است، ظلمی است علی السویه. و گر حکم شود که مست گیرند، در شهر هر آن‌چه هست گیرند! یعنی چه که: «اگر مارکس در جامعه‌ی ما زندگی می‌کرد بعید بود که عمرش وفا می‌کرد تا در آینده مارکس شود، چون حتما یکی از پیروان هگل او را با چاقو زده بود!»؟ یعنی شما مریدانِ آشوری (این تعبیر را ایشان جای دیگری به کار برده‌اند)، دارید مرا تهدید می‌کنید که دیگر نقدِ آشوری نکنم! خوب بکنید آقا! ولی وقتی شما نوشتید، دیگران هم می‌نویسد (فقط می‌نویسند). کسی نه می‌آید شیشه‌ی خانه‌تان را بشکند، نه به شما سنگ می‌زنند و نه چاقو! ظاهراً کلمات در شما کارگرترند تا چاقو و البته حق دارید.

دو سه لینک در سایت‌ها و وبلاگ‌ها (که در آن‌ها گزافه‌گویی و تحریفی هم نیست)‌ ایشان را وا می‌دارد بنویسند: «زبان‌شان بیرون می‌افتد و غریو شادی می‌کشند و همچون سگهای هار هجوم می‌برند». بعد می‌نویسند: «امشب می‌خواهم درباره‌ی چگونگی انعکاس مقاله‌‌ام در این فضای مجازی سخن بگویم و نشان دهم که واقعا چه خوب است که گاهی آدم زمین بخورد (یا به نظر بیاید زمین خورده است) و آن وقت ببیند چطور سگهای هار به او نزدیک می‌شوند تا خونش را بلسیند و چطور زبانهای بیرون‌افتاده‌شان کینه‌های قدیمی‌شان را آشکار می‌کند. لذتی دارد «افتاده بودن» و بعد برخاستن و یورش بردن. من همیشه حرف آخر را می‌زنم، نه حرف اول را». این کلمات نیاز به هیچ توضیح زایدی ندارد. حکیم فرزانه و سخن‌سنجی را سگانِ هار دوره کرده‌اند، حالا ایشان می‌خواهند بعد از زمین خوردن (یا تصور دیگران از زمین خوردن‌شان) برخیزند و یورش ببرند! و انصافاً که چه خوب یورش می‌برند. ولی عموم و عامه‌ی خوانندگان همیشه دنبال ستیز و توهین نیستند. آن‌چه توجه همه را جلب می‌کند «جنجال» است. حال که ایشان دنبال «روان‌شناسی و جامعه‌شناسی وسایط ارتباط جمعی» است، خوب است بدانند که جنجال خیلی بیشتر از توهین و ستیز جلب توجه می‌کند. شک دارید؟ اخبار ستارگان سینما را ببینید! چرا روان‌شناسی و جامعه‌شناسی رسانه‌ها را هم با مقیاس خودمان باید بسنجیم، آن هم این اندازه تنگ‌نظرانه؟! این شیشه‌ی کبود را کی از پیش چشم باید برداشت که عالم کبودمان ننماید؟

ایشان مرا در شمار «خشنودشوندگان» آورده است که مشتاق تنبیه حضرت‌شان بوده است. خوب، من پنهان نمی‌کنم که نوشته‌ی آشوری را به جا می‌دانم و خوش می‌دارم. من همواره لحن و زبان نویسنده‌ی فل سفه را درشت می‌دیدم و می‌بینم. تنها یک بار به درشتی خطاب به او نوشتم که او مترجم بدی است (درباره‌ی همان کلمه‌ی «رواداری» و «تحمل») و بعد هم در نوشته‌ای مستقل، استدلال‌های‌ام را گفتم. استاد چنان رنجیدند که نفرت‌شان را از قاضیان و مؤمنان به عیان نوشتند و بنده‌ی حقیر را از شمارِ دوستان‌شان خارج کردند! خوب، وقتی من سابقه‌ی این اخلاق را دارم، هیچ وقت دیگر با کسی که این اندازه زودرنج و خویشتن‌دوست است، گلاویز نمی‌شوم (که بگوید طرف شدن با تو دونِ شأن من است – ایشان هرگز پاسخ نقدهای من به ترجمه‌شان را ندادند). طبیعی است که دوست دارم بزرگتری که او خود را وامدارش می‌شمارد، به او درسی بدهد، شاید رفتارش را عوض کند. آن وقت این میلِ مرا به تغییر کردن‌شان، نشان کین‌توزی و تسویه‌ حساب‌کردن و دق‌دلی خالی کردن می‌گذارند که حالا من نشسته‌ام و احساس شعفی پنهان نکردنی دارم. من رنج می‌کشم از این‌که استاد دانشگاهِ کشورم تا این اندازه خود را پایین می‌آورد و به جای تلاش برای بهبود کارش، به این و آن گیر می‌دهد و نام‌اش را هم جهد و کوشش عالمانه و نقدِ حساب شده و دقیق می‌گذارد (قیاس با مارکس و هگل و فوکو و دریدا و غیره را به یاد بیاورید). لاجرم این رنجیدگی این‌جا خود را نشان می‌دهد که: «آنان همه برای توهین است که جمع می‌شوند و همه توهین می‌کنند به کسی که توهین کرده است! و بالاخره، همه فقط توهینها را به خاطر می‌سپرند».

آری، پنهان نمی‌کنم که از پاسخ آشوری خشنود شدم. اما اکنون سخت آزرده‌خاطرم که چرا این همه رنجش از سوی سعید و چرا این همه خود گم‌کردگی؟ اگر می‌دانستم آن‌ها باعث تنبیه و بیدار شدنِ او نمی‌شود و توهم‌های او را بیشتر و توجیه‌های‌اش را پر رنگ‌تر می‌کند، هرگز به قولِ ایشان اظهار شعف (!) نمی‌کردم. باید می‌گفتیم بگذار تا بیفتد و بیند سزای خویش. آن یادداشت «ادبِ نقد» را که نوشتم، خویشتنداری به خرج‌ دادم که چیزی بنویسم مفید که بتوان دربار‌ه‌ی اصل مطلب اظهار نظر کرد، بدون توجه به حواشی و مصادیق. اما صاحبِ فل سفه اگر همین‌ها را نمی‌نوشت – همین سگِ هارِ خون‌لیس و چاقوکش و رجم‌کننده خواندنِ خواننده و منتقد را اگر به قلم نمی‌آورد – چه بسا بسیاری منفعل می‌شدند و زودتر ماجرا به آرامی می‌گرایید. ولی دریغ که آن کبر و فربهی نفسِ ما (و نفسِ بنده هم ایضاً) اجازه نمی‌دهد سپر بیندازیم و بگوییم خوب ما زخم خوردیم و شکست خوردیم، حالا بس است دیگر. ولی تو را به خدا!‌ این بار دیگر بس است! می‌شود درشت و درشت‌تر نوشت. چنان‌که آشوری نوشت و این بار من نوشتم. همین‌ها به قدر کافی باید گواه باشد که در درشت نوشتن هیچ فضیلتی نیست. درشت نوشتن است که دعوا درست می‌کند. صاحب فل سفه خودش دعوا را با درشت‌نویسی اولیه‌اش به پا کرده است و بعد می‌گوید دیگران دعوا به پا کرده‌اند. دیگران پی دعوای نخست را گرفته بودند و بس (به درست یا به غلط). اگر ایشان می‌توانند به غلظت و تندی بنویسند، خوب هستند کسانی که به همان شیوه و سبک بنویسند و نقدشان را هم در لفافه‌ی همین درشت‌گویی‌ها بگنجانند. حالا این که من نوشتم خیلی شیرین و دلنشین بود؟ معلوم است که تلخ است!‍ پس چرا یک بار رسماً نگوییم و ننویسم که چنان نقد نوشتن‌ها، چنین عواقب و پیامدهایی را هم دارد؟

پ. ن. این هم یک نوشته‌ی خوب و سنجیده که درشتی‌ها و تلخی‌های نوشته‌ی مرا ندارد ولی مغزِ حرفِ من در آن هست: «پریده‌رنگی‌ها و خودتابی‌ها»

  1. مینا گفت:

    این تهوع اورترین جمله ایست که ممکن است یک فرد که خود نیز ایرانی می‌باشد بر زبان بیاورد:”معلّمِ میانمایه از یک دانشگاهِ جهانِ سومی…” به فردی توهین کردن از این بابت که معلم دانشگاهی در جهان سوم است، نشانه ی ریسیست بودن و اوریانتالیست بودن و در عین حال خود-کم-بینی است، زیرا که گوینده اش ایرانی است. اصطلاحا ما دهاتی های جهان سومی ایرانی به این می گوییم: تف سر بالا.
    ***
    مینا خانم عزیز،
    تمام آن نوشته را نمی‌شود در همین جمله خلاصه کرد. باید به پس و پیش بحث خوب توجه کرد. دعوا، دعواست دیگر، خصوصاً که در آن یکی بخواهد به حمله‌های مکرر یکی دیگر – که تازه او هم اسمِ‌ حمله‌ها را مدام نقد به جا می‌گذارد – پاسخ بدهد. به نظرِ من این نه نژادپرستی (؟!) است نه شرق‌شناسی‌گری (؟!). این سخنی گزنده است، در برابر سخنی گزنده. این یعنی اگر تو می‌توانی بدون ملاحظه و رعایت، بی‌محابا درشت و تلخ بنویسی، مخاطب‌ات هم می‌تواند. یعنی اگر نقد شونده تا به حال سکوت کرده، هر دلیلی داشته جز بی‌عرضگی یا بی‌خاصیت بودن. باری، این دعواها همیشه پیش آمده و باز هم پیش می‌آید. درس آموختن مهم است، نه آتش زدنِ همه‌ی درس‌ها.

  2. صادق گفت:

    حضرت والا! نمی‌دانم شما به چه چیز می‌گویید پاسخ یا «نقد»، ولی من هرچه در نوشته شما و دیگر نوشته هایتان نظر کردم جز قضاوتهای شخصی و بی اساس چیزی ندیدم، گفتن این سخن که: «این جنس واکنش‌ها از سوی صاحب فل سفه بیشتر مظلوم‌نمایی است تا پاسخ‌گویی صریح یا مردانه به میدان آمدن. بیش از هر چیزی ابراز رنجش و دلخوری است با مقدار معتنابهی فضل‌فروشی و عرضِ‌ اندام علمی-فلسفی»، صدور «حکم» است نه نشان دادن ضعف استدلال یا ادعای شخصی. شما به این می‌ گویید «کالبدشکافی»! من هرچه نوشته‌های شما را می خوانم یک استدلال و یک اطلاع در آن نمی یابم، جز استناد کردن به چند بیت شعر که می شود در فحوا و مقصودشان چون و چرا کرد و برای هر موقعیتی از آن سود برد و لابد اینها «فضل فروشی» نیست! بدتر است، لجن مال کردن شعر است با وقاحت.
    شما در روز روشن سخن کسی را تحریف می کنید و خواننده را نسبت به شخصی جهت‌دار می‌کنید: «لذا در این جامعه‌ی مجازی، هر کس را که متعرض او شود و زبانی چون زبانِ خودش درشت اختیار کند، «چاقوکشان» و «مریدان» بزرگان می‌نامد. در حالی که در این فضا کسی چاقویی به دست ندارد و چه بسا همان که با آن درشتی بر او شوریده است،..» و حال آنکه آقای کاشانی نوشته است: «و به‌ویژه اینکه چرا هنوز ممکن است در جامعه‌ی ما نویسنده‌ای را هواداران کسی چاقو بزنند یا تمامی دعوایشان این باشد که به او یا آن یا این «توهین» شده است!»
    و «اگر مارکس در جامعه‌ی ما زندگی می‌کرد بعید بود که عمرش وفا می‌کرد تا در آینده مارکس شود، چون حتما یکی از پیروان هگل او را با چاقو زده بود!» هر کسی می فهمد اشاره‌ی او به ماجرای کسروی است. من بیش از این زحمت به شما نمی دهم چون خواندن ترهات شما حال مرا به هم می زند…
    ***
    دوست عزیز،
    خیلی دیر تشریف آوردید. آن‌جا که در آن استدلال آمده بود نوشته‌ی «ادب نقد» بود. این پاسخی است دقیقاً احساسی و عاطفی. و مخصوصاً مرادم را از کالبدشکافی همان جنبه‌ی کثیف‌اش اعلام کرده بود. پاسخی است به آخرین نوشته‌ی استاد و هیچ تحریفی هم در آن نرفته است و عین عبارات ایشان است. امیدوارم دیگر بیش از زحمت نبینید!‌ خوب نخوانید برادر من! مجبور که نیستید. این چه رسمی است که نوشته‌ی کسی را می‌خوانیم و بعد می‌گویم دیگر حال‌ام به هم می‌خورد. خوب حال به هم خوردگی نه گفتن دارد، نه نوشتن (آن هم در بخ نظرها).

  3. حق پرست گفت:

    من از پاسختان به خانم میناتعجب میکنم. دعوا دعواست یعنی چه؟ اینکه به ایران ، ایرانی و دانشگاههای ایران توهین شود چه ربطی به دعوای دو نفر دارد؟ من کاری به دعوای آقای حنائی و آقای آشوری ندارم و هیچکدام را هم از نزدیک نمی شناسم ولی آقای اشوری بجای پاسخ به آقای حنائی فحاشی کرده است آنهم نه فقط به وی بلکه به ایران و ایرانی.
    زشت است که دوستی باعث شود شما این فحاشی را توجیه کنید.
    ***
    دوست عزیز،
    هیچ توجیهی در میان نیست. کجای این کار توجیه است؟ من می‌گویم باید پس و پیشِ حرف آشوری (و همچنین حنایی را) خوب فهمید و خواند. نمی‌شود روی هوا نظر داد و داوری کرد. حرفِ آشوری آشکارا از سر عصبانیت است اما اصلاً معنی توهین به ایران و ایرانی نمی‌دهد. این نیت‌خوانی است و گزافه‌ گفتن. حسابِ دوستیِ من و آشوری در میان نیست. این حرف را هر کسِ دیگری گفته بود – آن هم در خلال دعوا – ماجرا باز هم همین بود. برای این است که می‌گویم دعوا دعواست. من می‌گویم چرا از ابتدا حنایی باید با آن لحن می‌نوشت که حالا بخواهد این‌جوری همه چیز را ماست‌مالی کند؟ اگر کسی نه آشوری را بشناسد و نه حنایی کاشانی را و فقط بخواهد با مطلب حنایی و پاسخ آشوری آن‌ها را قضاوت کند، شاید به همین نتیجه‌ای برسد که شما رسیده‌اید. اما من هم آشوری و هم حنایی‌ کاشانی را می‌شناسم (اغراق نخواهد بود اگر بگویم از نزدیک می‌شناسم). لذا مطلقاً حرفِ آشوری را بی‌راه نمی‌بینم. هر چند معتقدم از اساس نباید چنین دعوایی رخ می‌داد. اما وقتی حضرت حنایی، حاضر نیست با یک عذرخواهی خشک و خالی سر و ته قضیه را هم بیاورد، ماجرا این‌جور بیخ پیدا می‌کند. وانگهی چه حرفِ خلافی هست در این‌که ما کشوری جهان سومی هستیم و دانشگاهِ ما هم جهان سومی است؟! مثل این می‌ماند که ضعف و نقصان کسی را به او گوشزد کنی و بعد طرف بگوید این‌ها تفِ سربالاست، یعنی نثار خودت هم هست. نه برادر من، من معتقدم در همان کشور جهان سومی و در همان دانشگاه‌های جهان‌سومی، استدادنی هستند و بوده‌اند و خواهند بود که میان‌مایه نیستند و بسیار فاضل و دانشمند و فروتن و سخن‌سنج‌اند. دریغ که آقای حنایی کاشانی در شمارِ این‌ها نیست. فکر نمی‌کنم – در واقع یقین دارم – که حرفِ آشوری این باشد که هر چه از ایران و ایرانی صادر می‌شود، خوار و بی‌ارزش است. نسبت دادن این سخن به آشوری، یعنی موضع مدافعه‌جویانه گرفتن و نسنجیده برخورد کردن.

  4. سوشیانت گفت:

    به هر حال دعوای تهوع آوری بود.

  5. با سلام آقای محمدپور
    شایسته بود که چنین بحثی اصلاً روی نمی داد که مطمئنم شما نیز با من هم نظرید. گرچه در کار فکری تصادم اندیشه ها اجتناب ناپذیر است و شاید بتوان گفت امری مبارک. اما وظیفه ی خود دیدم که چند نکته را یادآوری کنم: نخست اینکه نقد آقای کاشانی را چند بار خواندم جز در یک مورد توهین و درشت گویی در آن ندیدم و به عکس پاسخ آقای آشوری پر از درشت گویی ها و توهین های مستقیم بود. به نظرم مقداری یک طرفه قضاوت کرده اید و تعلق خاطر به آشوری بر نوشته ی شما سایه افکنده است. بحثی نیست هر کس می تواند عقیده ی خود را داشته باشد ولی در بحث فکری تا حد امکان باید از آن جدا شد. دوم در توهین ناشی از عصبانیت آشوری به دانشگاهیان اصلاً توجیه شما قابل قبول نیست. آشوری به قصد تحقیر این عنوان را به کار برده و شما خود هم از زمینه ی کاربرد آن آگاهید و از اندیشمندی مانند آشوری چنین لحنی پذیرفته شده نیست. آشوری حق اینکه خود را از همه کس بالاتر بداند را ندارد. سوم این لحن آشوری را در نوشته ی او در مورد فردید را هم دیده ایم. چیزی که خود نکوهش می کرد بدان دچار شده است پس جای دفاع ندارد. این را هم اضافه کنم که برآشفتگی و تاثیر آن بر قلم امری طبیعی است و ممکن است برای هرکس از جمله شما پیش آید ( که چنین هم بوده است) ولی باید با تساهل از این خطاهای کوچک چشم پوشی کنیم. به نظرم خطاهای قلمی آشوری به هیچ وجه قابل قیاس با کاشانی نیست و بسیار فراتر می رود و جامعه ی علمی کشور را مصداق خود قرار داده است.
    پیروز باشید
    ***
    آقای ویژه‌ی نازنین،
    من هم با شما موافق‌ام. اما یک نکته هست و آن این‌که من پیش از این وارد کل بحث نشده بودم و اگر دقت بفرمایید، من این یادداشت را بعد از سلسله پاسخ‌های زنجیره‌ای و عصبی آقای حنایی (چهار مطلب بعد از نقدشان) نوشتم. من بحثی در مسایل علمی ماجرا ندارم. حواشی است که همیشه به نزاع‌ها دامن می‌زند. وانگهی آقای حنایی در این شیوه سابقه‌ای دراز دارد و اصلاً چیز تازه‌ای نیست. توجه‌تان را جلب می‌کنم به آن مطلب «سپاسگزاری» ایشان. عنوان مطلب سپاسگزاری است ولی محتوای‌اش طعن و متلک است. زبان و لحن آقای حنایی همیشه طعنه‌زنانه و درشت بوده است. من در مقام دفاع از آشوری نیستم، اما حرفِ من این است که سعید حنایی کاشانی خود بهتر می‌تواند آبروی خودش را حفظ کند تا دیگران. چه حاجت به نوشتن چهار مطلب پیاپی و توجیه کردن خطای نخستین و «سگِ هار» خواندن منتقد و توهم کسروی شدن یا برابری کردن با مارکس و فوکو؟! به جز این‌ها، من هم موافق‌ام که چنین نزاعی هرگز نباید در می‌گرفت. اما تجربه‌ای است به هر حال. داوری خوانندگان درباره‌ی حنایی و آشوری روشن خواهد بود. هیچ کس نمی‌خواهد کسی را تبرئه کند. اما نمی‌توان بر لغزش‌های آشکار آقای حنایی چشم پوشید که می‌خواهد نقد گزنده و درشت را توجیه فلسفی کند و آن را نقد راستین نام بنهد. من نقد را چنین نمی‌بینم و خطاهای‌اش را هم یک بار گوشزد کرده‌ام. نیازی نیست برای سبک کردن بار فشارها، بیهوده دست به رفو کردن بیجای فلسفی بزنیم.

  6. جعفر گفت:

    من در همین جا(اگر صاحب سایت اجازه دهند)حاظرم نشان دهم سطح سواد حنایی را باتوجه به کتاب هایی که ترجمه کرده است. آقا جان! حنایی واقعا آدم ِ بدی نیست. اطلاعات خوبی هم دارد. اما نه در حدی که نشان می دهد. و البته،کمی مشکل […] دارد!
    ***
    من هم خدای ناکرده نگفته‌ام سعید هیچ نمی‌داند. علم و دانش هر کسی به جای خود، اما وقتی زبان را این‌قدر آلوده کردی، مردم هزار ظن و گمان می‌برند. مشکلات کذایی ایشان هم مشکلاتِ خودش است تا زمانی که برای بقیه‌ دردسر درست نکند. با این حال، هر چه هست، سعید اهل کتاب و قلم و اندیشه است. این شأن او همیشه باید حفظ شود.

  7. آقا این اظهر من الشمس است که این دو نفر ـ هر دو نفر ـ از مرز ادب و اخلاق فراتر رفته اند و طوری حرف زده اند که نباید می‌زده اند. « ابله» گفتن حنایی همان قدر مهوع است که بد و بیراه های آشوری . آخر آشوری استاد و عفیف نویس کی و کجا از« جردادن» و «رام کردن» و «ادب کردن» و این که «می‌دانم فریادهای او از سر چه سوزش هایی است» می‌گفته؟ این ها که حرف های او نیست. این کامنت گذاران که دارند با صد زبان می‌گویند هر دو به خطا رفته اند و شروع کننده این ماجرای مسخره هم حنایی بوده. شما هم به جای نوجیه بی‌جا یک بار دیگر نوشته آشوری را بخوان تا بی‌ادبی هایش راببینی. خدا وکیلی حال آدم از هر چی تفکر است به هم می‌خورد وقتی می‌بیند که عقلای قوم این طور سخیف و خاله زنکی با هم مواجه می‌شوند.

|