کتابی بینظير یافتهام با عنوان «رواداری و اجبار در اسلام: روابط بين الاديانی در سنت اسلامی» که گفتم بد نيست ذکری از آن بکنم. شاید مقدمهاش را ترجمه کردم و اينجا آوردم. نویسندهی کتاب «يوهانان فريدمان» است. فريدمان استاد کرسی ماکس اشلوسينگر در مطالعات اسلامی در دانشگاه عبری اورشليم است و عضو فرهنگستان علوم پايه و انسانی اسراييل است. کتاب را دانشگاه کيمبريج در سال ۲۰۰۳ منتشر کرده است. اما چرا کتاب يک نويسندهی يهودی را دربارهی رواداری در اسلام معرفی میکنم؟ به خاطر اينکه هر چه بيشتر اين کتاب را تورق میکنم، میبينم عمق و دقت نویسندهی اثر، که ظاهراً به خاطر يهودی بودناش هيچ همدلی با مسلمانان نبايد داشته باشد، بسی بيشتر است از پارهای از نويسندگان مسلمان خودمان. از سويی، خوانندهی منصف و شکيبا به آسانی پی میبرد که به ويژه ايرانيان و دينستيزانی که مدام از «گوهر»ِ کم تحمل و خشن اسلام سخن میگويند و فکر میکنند اسلام است که از آن يکسره بیتحملی میتراود و هميشه اين دين چنين بوده است و امروز هم بهتر از اين نيست، چه اندازه در اشتباهاند و چقدر درک و دانششان از اسلام و تاريخ و فرهنگهایاش سطحی است. من جزييات و بخشهای مختلف کتاب را نخواندهام ولی از همان نگاهی که به مقدمهی کتاب انداختم به خوبی میتوان دريافت که نويسنده گرفتار تعصبهای دينی يا ضد-دينی نيست و تلاش کرده است در مسير تحقيق و بررسی علمی بیطرف حرکت کند. در ضمن اين کتاب، بحث مفصل و خوبی دربارهی ارتداد دارد که از بسياری از نمونههای ديگری که دربارهی ارتداد ديدهام بهتر است.
