۳

عشق‌های آکواريومی

نويسنده‌ی اشارت اخيراً مطلبی را نوشته بود که گوشه‌ای از آن به عشق باز می‌گشت. اين تصور چه بسا ميان بسياری از ايرانيان ما و شرقيان خيلی رايج باشد که عشق را تنها بايد از دور نگاه کرد و معشوق را فقط تماشا کرد مبادا حرمت و قداستش شکسته شود و يکسره اين حکايت که:
ابروی يار در نظر و خرقه سوخته
وز دور بوسه بر رخ مهتاب می‌زدم
يعنی که:
مجالِ من همين باشد که پنهان عشق او ورزم
کنار و بوس و آغوشش چه گويم چون نخواهد شد
اذعان دارم که راه يافتن در باديه‌ی عاشقی کاری بسيار دشوار است، اما اين را هرگز نمی‌پذيرم که تحت لوای حفظ قداست و صيانت از پاکبازی عاشقانه يکسره خود را از عالم تن جدا کنيم. محکم‌ترين مبنای مدعای من برای اين سخن اين است که ما همگی انسانيم. اين سخن در صورتی درست است که مدعی شويم يکی از ما انسان‌ها، يا گروهی از آنها يعنی معشوقان، اصلاً برتر از آدميان نشسته‌اند که به وضوح ادعای گزافی است. سخن من نقدِ آموزه‌های سنتی ادبيات ايران نيست. حرف من اين است که آن سخنان اگر چه در تلطيف و تعليم بسياری از نکات گرانسنگ معرفتی نقشی عميق داشته‌ است، باری آنها هم مقيد به زمان هستند و صبغه‌ی تاريخيت به خود می‌گيرند. چنين عشق‌های مجردی تنها به کارِ داستان‌ها می‌آيد و قصه‌ی رنج‌هاست و البته نمونه‌های مشهود و عملیِ آن نيز در جهانِ ما فراوان رخ می‌دهد البته بيشتر در جهانِ شرق نه در غرب.


خلاصه کنم که حرفِ من اين است که اين ادعا را من بر نمی‌تابم که عشق را تنها بايد از دور ديد. بايد با عشق زندگی کرد. عشق جان‌مايه‌ی حيات است، هم برای تن و هم برای جان. اگر آن را با تقسيم‌بندی‌های عشقِ خاکی و افلاکی يا تماماً به تن تقليل داديم و به جايی رسيديم که «سر زلف تو نباشد سر زلف دگری» يا اگر آن را يکسره والايش کرديم و غبار تن را، حداقل در ادعا، از آن زدوديم، در هر دو حالت به گمان من هم جفا به آدمی رفته است و هم جفا به عشق.
ياداشتی را که برای کاتبِ اشارت نوشته بودم اينجا می‌آورم:
«جدای اينکه اين حرف خيلی ايده‌آليستی و آرمانی است يک ايراد جدی ديگر هم دارد و آن اين است که چنين مدعايی برای زمينيان و اهل خاک صادق نيست. يعنی واقعيات جهان مرتب و مدام اين آرمان را نقض می‌کنند. از اين گذشته در مورد عشق اگر باشد بايد عمری در آن تعليم ديد. تازه آن وقت است که فرا می‌گيری چگونه در عين حضور معشوق باز هم عاشق باشی. البته اين کار آداب دارد و همين طور بيهوده ميسر نيست. سلوک می‌خواهد، تجربه و آموزش:
بلبلی برگ گلی خوش رنگ در منقار داشت
و اندر آن برگ و نوا خوش ناله‌های زار داشت
گفتمش در عين وصل اين ناله و فرياد چيست
گفت ما را جلوه‌ی معشوق در اين کار داشت
عشقی که با وصال متبدل شود و حرارتش را از دست بدهد، ايرادی اساسی دارد. از اين روست که می‌گويند عاشق شدن ساده است ولی عاشق ماندن سخت. برای عاشق شدن آدمی لازم نيست جهد و جهادی بکند. دلدادگی به طور طبيعی حتی ممکن است رخ بدهد بنا به دلايلی که نيازی به توضيح هم ندارد. اصلاً شايد به بهانه و داعيه‌ی همان هورمون‌ها که می‌گويی. اما تعالی دادنِ اين و حفظ گوهرِ عشق و تباه نکردن آن در پای خواسته‌های تن، اگر چه تن هم قدر و منزلت بلند خود را دارد، کار دشواری است.
باری اگر در طول تاريخ ما تن تحقير شده است، پاره‌ی بزرگی از عشق را به نام پليدی و آلودگیِ خاک طرد و منزوی کرده‌اند و فرصت حظ و بهره‌ی کامل از عشقِ خاکی را از آدميان ستانده‌اند. عشق، عشق است. عشق يکپارچه است و هم تن را شامل است و هم جان را. هر دو از اين آتشِ عالم‌فروز و هستی‌سوز نصيب دارند. به بهانه‌ی تقديس و حفظ اصالتِ آن و به بهایِ خودآزاری نبايد عظيم‌ترين موهبت زندگانی بشر را قربانیِ خيالات ساخت.»

  1. Mehdi says:

    درست گقته اي عزيز اما اين را هم اضافه كنيم كه عشق پل است. عشق در گذار اتفاق مي افتد از عالم آشنايي پيش از وصال به دوستي و انس پس از آن. عشق كجاوه اين گذار است. دائمي نيست. دوستي است كه دائمي است.

  2. فرهنگ says:

    جناب داريوش خان ملکوتي، بهتر نيست که انتخاب پخش و يا عدم پخش آهنگ متن سايت را به بازديد کنندگان واگذار کني. حتي مائده بهشتي وقتي بزور شد لطف خود را از دست ميدهد.

  3. vahid says:

    به نظر من عشق از نوع زميني (عشق به غير همجنس) اصلا ذاتآ و في حد نفسه قابليت و استعداد دوامِ (دوام به معناي باقي موندن اون حس استحاله در معشوق و اون شور و حال و سوز و گداز واوليه) بعد از وصال رو نداره . كه اونم به خاطر كامل نبودن معشوقه. يعني عشق وقتي با همون حدت و شدت اوليه باقي ميمونه و حتي رشد و تعالي پيدا ميكنه كه معشوق بي عيب و نقص و كمال محض باشه . صحبت سر اين نيست كه الانسان حريص علي ما منع و تا وقتي نداريمش به چشممون تحفه مياد و وقتي بهش رسيديم ديگه سير ميشيم و از چشممون ميفته ! سر اين هم نيست كه بگيم اول فقط محسناتش رو ميديديم و كامل نميشناختيمش و وقتي بهش نزديك شديم و خوب شناختيمش ديديم كامل نيست و عيب و نقص داره. نه . ما عاشق يكي ميشيم و بهش ميرسيم و ممكنه تا آخر عمر هم عاشقش بمونيم و با وجود اينكه شخصيتش رو هم شناختيم و عيوبش رو هم ميدونيم بازم دوستش داريم.
    حرف من اينه كه عشق رو اگه اون عشقي تعريف ميكنيم كه تو ادبيات سنتي ما اومده ، با همون سوز و گداز و جان در ره معشوق دادن و جز معشوق چيز ديگه اي نديدن و همه چيز رو براي معشوق خواستن، اگه منظور ما از عشق اين عشقه ، اونوقته كه به نظر من معشوق زميني حتي اگه منبا محسنات هم باشه باز هم ارزش اين عشق رو نداره ، اينجور عشق ورزي كه باعث تعالي روح آدم ميشه مال وقتيه كه معشوق منبع كمال و سر چشمه فيض باشه ، معشوقي كه كوچكترين خللي در قداست و كمال مطلقش وارد نباشه. كه قطعا رو زمين نميشه پيداش كرد.

|