۵

فضیلت معصیت و آفت طاعت!

بزرگترین آفت طاعت که همیشه در کمین دین‌داران است همین توانایی بر طاعت است. همین که مدتی به تکرار می‌بینی که قدرت بر عمل به آداب و فرایض داری، در آستانه‌ی آن نخوت و عجبِ طاعتی. به همین فخر فروختن می‌توانی و پا به همان ورطه‌ای می‌گذاری که دام اهل طاعت است. یکی از هول‌های بزرگ من همیشه این بوده است که مباد به خاطر یک دو روز طاعت و عبادت، دماغی پر باد بیابم که به واسطه‌ی آن طاعت‌های حقیر بر آن‌ها که اهل طاعت نمی‌دانم‌شان فخری بفروشم. این طاعت نخستین کاری که می‌کند، شخص عبادت‌کننده را به خویش مطمئن می‌سازد. طمأنینه همیشه از خودِ طاعت نیست. گاه از رضایت نفس است. پس الهی بیزارم از آن طاعت که مرا به عُجب آورد!

اما هر معصیتی آخر معصیت است؟ معصیتی که با آن ستیزه کنی و به دشواری حریف‌اش شوی، آن معصیت معصیت است! معصیتی که به اندک مقاومتی حریف‌اش شوی، بازیچه‌ی اطفال است! «گر پنجه زنی روزی، در پنجه‌ی رستم زن». یاد آن جمله‌ی مولا علی می‌افتم که گفت: «کاد العفیف ان یکون ملکا من الملائکه ما المجاهد الشهید فی سبیل الله باعظم اجراً ممن قدر فعف». عفاف ورزیدن آن هم از سوی کسی که قدرت بر معصیت دارد، او را بالاتر از مجاهد شهید قرار می‌دهد! خیلی نکته‌ی لطیفی است. بالاتر از این حتی او را هم‌ردیف ملایک می‌نهد. می‌گویند آن‌که قدم در راه مجاهدت نفس می‌نهد و حتی به سرانجام نمی‌رسد، شهید از دنیا می‌رود. (آری، عشق هم از راه‌های مجاهده با نفس است دیگر). پس هر معصیتی را معصیت نمی‌توان نام نهاد و عصیان در برابر هر معصیتی هنر نیست. معصیتی را می‌توان معصیت نامید که به دشواری حریف‌اش شده باشی. این‌که به «عادت» از کنار معصیت بگذری (چون در محیط و شرایط خاصی بزرگ شده‌ای و امکان و «قدرت»‌اش برای‌ات نبوده)، فضیلتی به آدمی نمی‌دهد. این‌جاست که بعضی معصیت‌ها ناگهان فضیلت می‌یابند. پس الهی! بنده‌ی آن معصیت‌ام که مرا به عذر آورد!

این حال را کسی می‌داند که از میان طوفان گذشته باشد. کسی که غرق خون و عرق باشد. کسی که بار هستی بر شانه‌های‌اش سنگینی کرده باشد. و «کجا دانند حالِ ما سبکباران ساحل‌ها». آن‌ها که در بند همین خرده رعایت‌های مستحبی پوسته‌ی دین‌اند و از دین جز همین آداب ظاهر (و آری همان یک تکه‌پارچه) چیزی نمی‌دانند، چه می‌دانند که همین نخوتِ طاعت چه دماری از روزگار آدمی در می‌آورد؟ گمان می‌کنم برای تمام این ماه رمضان همین دو نکته کفایت است که: «ثلاث مهلکات: شُح مطاع، و هوى متبع، و إعجاب المرء بنفسه؛ ثلاث منجیات: العدل فی الرضا والغضب والقصد فی الغنى والفقر ومخافه الله فی السر والعلانیه». پس باقی بهانه است و دغل!

  1. sara گفت:

    از همین حرفها هم بوی نخوت و عجب می آید. فخر فروشی به آنها که “در بند همین خرده رعایت های مستحبی پوسته دین اند و …”
    ***
    کدام فخر؟
    قصر فردوس به پاداش عمل می‌بخشند
    ما که رندیم و گدا . . .
    نه دوست عزیز، به این نمی‌گویند فخر، به این می‌گویند «ملامت»! تفاوت فخر و ملامت را گویا نمی‌دانید هنوز.

  2. AH گفت:

    Ajab, etefaaghan man ham ba khaanom dishab dar morede hamin harf mizadim!!
    ***
    درباره‌ی کدام؟ فضیلت معصیت؟!!

  3. احمد گفت:

    لطفا” آدرس و معنی حدیث را بفرمایید
    ***
    به روی چشم. می‌نویسم.

  4. محمد گفت:

    امان از این اصطلاح “پوسته دین” که خیلی به درد امثال شما میخورد تا با آن هر طور که خواستید دین را به میل خود تفسیر کنید..هر جا دیدید مطابق میلتان نیست بگویید این جزو پوسته دین است و قص علی هذه…دین حتما ظاهر و باطنی دارد اما شناخت باطن آن کار امثال شما نیست که هنوز ظاهر آن را هم نشناخته اید !!
    ***
    امثال ماها کی‌ها هستند؟ «ما» را «شما» چقدر می‌شناسید که هر تفسیر خواستید می‌کنید؟ این تعبیر را از فلاسفه و عرفای تراز اول گرفته تا حتی فقهای عارف پیشه از جمله همین آقای خمینی خودمان به کار برده‌اند. پس لطفاً اگر از جایی دل‌تان خون است و با من مشکلی دارید، خیلی صریح حرف‌تان را بزنید و گر نه بیهوده به صحرای کربلا نزنید دوست عزیز.

  5. احمد گفت:

    برای کسی چون من که هنوز در این طوفانها دست وپا میزنم این سخنان چون آب ملیلیست که برسرم میریزند و لحظه کوتاهی دل خوش میشوم.در عجبم که چگونه این خرده گیرها ادعای دین شناسی هم میکنند.مگر کسی که درآداب وظواهر دین غوطه میخورد و غرق است هم دستش به این جورجاها میرسد.بله،این کار کاراهل تحقیق است نه تنبلها.البته انها هم دین خود را دارند.واز انچه هستند تحقیر نباید بشوند.اما انتظار این بوالفضولیها از انها نمیرود.

|