۱

ز درخت بس بلندم…

Print Friendly, PDF & Email

درخت چيز عجيبی است. وجود عجيبی است (نه که «موجود» عجيبی است؛ وجود عجيبی است). بيهوده نيست درخت با معرفت و با حيات نسبت دارد. درخت معرفت، همان درختی که آدم را از آن بهشت بيرون کرد. درختی که آدمی را به زمين آورد؛ درختی که خود از زمینی می‌رويد که زمينه‌ی شناخت و مادر حيات است. درختی که در زمین است اما دست به سوی آسمان دارد. درختی که با دانش، با حيات، با دعا، با عروج و با زايندگی نسبت دارد. درخت پاک. شجره‌ی طيبه. «و لا تقربا هذه الشجرة»،‌ مبتداست و منتها «فتکونا من الظالمين». اما چرا چشيدن آن میوه، تقرب به آن درخت، هم‌عنان با ظلم شد؟ چه ظلمی؟ «و بازداشت ايزد تو مر آدم را از آن درخت، مثل بود بر بازداشتن مرو را از برهنه کردن باطن». و اين‌جاست که سرّ قيامت آشکار می‌شود و تفاوت ميان قيامت و اباحت.

«ابليس مر آدم و حوا را چنين گفت که خدای مر شما را از اين درخت باز نداشت مگر از بهر آن‌که شما هر دو فرشته خواستيد گشتن از خوردن آن يا هميشگی خواستی يافتن و سوگند خورد ايشان را که من شما را نصيحت‌کنندگانم. و معنی‌اش آن بود که ايشان را چنین گفت که حد عمل و فرائض همه رنج و سختی است و اگر از عمل دست بازدارید و به علم مشغول شوید، اندر حد فرشتگی رسيد و از کار برسيد و نيکو گردانيد نزديک ايشان اباحت کردن و گذاشتن عمل و اميد دادن ايشان را که شما به دست باز داشتن از عمل باقی گرديد همچون فرشتگان تا به گفتاری از حد پیامبری بگذشتند که بديشان داده بود و اندر حد خداوند قیامت شدند که ایزد تو آن را از ايشان بازداشته بود…».

شگفت‌انگیز است که درخت، با قيامت نسبت دارد. درخت با بهار نسبت دارد. بهار رويی با مسيح دارد و قائم. رويی دارد با برآمدن جان‌ها از گور تن‌ها. رويی دارد با زنده شدن به دانش و معرفت. «استجيبوا لله و للرسول اذا دعاکم لما يحييکم»، حکایت قيامت است؛ دعوت قيامت است. بانگی است برای برانگيختن. قائم، اسرافيل وقت می‌شود که «مرده را زيشان حيات است و نما». و اين همه راز ريخته است در درخت. اين همه معنا در يک کلمه، در يک وجود.

پ. ن. بهانه‌اش دیدن چندین باره‌ی اين فیلم دارن آرونوفسکی، چشمه، بود.

  1. محمود says:

    تامل در سرشت ملکوتی درخت به خوبی در این بیت مولانا تصویر شده است:
    هر برگ و هر درخت، رسولی است از عدم / یعنی که کشتهای مصفا مبارکست

|