گر چه ماه رمضان است… (۲)

آدمی‌زاده – شما بگو خيل مؤمنان از ميان‌شان – خود را مقيد مناسک می‌کنند به اميد تقربی. برای سلامت نفس آدمی و رهايی از دام حق‌به‌جانبی هميشه ضروری است فکر کنيم که روزه‌ی ما برای خود ماست. ان الله لغنی عن العالمین. و بايد افزود که او از نماز و روزه و طاعت آدميان نیز بی‌نياز است. مضاف بر اين، تقيد به مناسک شرعی – بر خلاف تصور عامه‌ی مردم – کار خيلی دشواری نيست. شاید برای کسانی دست-و-پا-گير و مزاحم باشد. اما از عهده‌ی مناسک و آداب شرعی برآمدن کار بسیار ساده‌ای است. غايت و مقصد اين مناسک اما چيزی است که رسيدن به آن‌ها بسی دشوارتر از مثلاً رکوع و سجود يا امساک از طعام و شراب است. دست بر قضا، خو گرفتن به همین مناسک آسان بسیاری اوقات خودش بزرگ‌ترین حجاب است برای آن حقایق. پس سؤال اين است: ما طالب مناسکيم يا حقایق؟ روزه‌داری عادتی دشوار نيست. تقید به عبادت ظاهر نيز. آدم شدن – به هر دو معنا – عقبه‌ی دشوارتر ماجراست. اهل سلوک تعبيری دارند درباره‌ی موانع سلوک معنوی و اين موانع را در سه طبقه‌ی شوائب طبیعی، وساوس عادتی و نوامیس امثله می‌شمارند. ذيل اشاره به وساوس عادتی در آغاز و انجام طوسی نکته‌ای ظریف نهفته است: آداب شريعت از جنس وساوس عادتی‌اند. يعنی آدميان هم پس از ملکه شدن تقيد به شریعت ميل به آن‌ها می‌کنند و هم بدان‌ها عادت می‌‌کنند. در جاهای ديگر، آداب شریعت را در زمره‌ی نواميس امثله نهاده‌اند از اين جهت که در زمره‌ی نواميس الاهی‌اند و تمثيلی‌اند. اما به زعم من آداب شريعت مرتبتی فروتر از نواميس امثله دارند.

به هر حال، قصه را دراز نکنم و الفاظ را هم بيهوده پيچ و تاب ندهم. غرض اين بود که خودمان مراقب ملکه شدن اين عادت ذميمه در درون‌مان باشیم که گمان نکنیم هنری کرده‌ایم با روزه گرفتن يا مثلاً ادای فرایض. بله، اين توجهات برای مبتديان شايد مضر باشد. و حتی شايد برای متوسطان. اما به هر حال، در این عصر کرونا که به خیال من از تجليات قيامت است به شرحی که در يادداشتی ديگر خواهم آورد، توجه به آن جنبه‌ی حقيقتی و قيامتی رمضان و روزه مهم است.


Posted

in

by

Tags:

Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *