در مورد پستت چیزی نمی تونم بگم چون اطلاعات زیادی تو این زمینه ندارم فقط درباره مثالی که زدی از حضرت علی: من نمی دونم چرا هر انتقادی می خوان به اسلام بکنن میان یه حرفی از علی به عنوان مدرک میذارن رو میز و بعد میگن :ببینید ، علی که دیگه آخرتش بوده این حرفو زده چه برسه به بقیه ! در حالی که از نظر خود اسلام حرف یک شخص رو وحی منزل دونستن اشتباه است مخصوصا اینکه قرار نیست حضرت علی هر حرفی که در طول زندگیش زده قابل تعمیم برای تمام طول تاریخ باشه. اینکه واقعا این حرف ها رو زده یا نزده کاملا مشخص نیست اما اگه حتی فرض کنیم که حقیقت داشته باشه بازهم چیزی رو علیه اسلام اثبات نمی کنه ..چون زنان زمان حضرت علی (یعنی 14 قرن پیش ، بیایان برهوت ، عربستان دور از تمدن، قبیله های وحشی) نصف مردان هم نمی فهمیدند و تازه شاید نصف هم زیاد بود و علی لطف هم کرده. زنانی که یا زنده به
گور می شدند و اگه زنده می موندند مثل برده باشون رفتار می شد و دائم خونه زندانی بودند و از خیلی چیزها مخصوصا آموزش محروم بودند مسلمه که عقلشون ( قدرت درک و فهم و تصمیم گیری) خیلی کمتر از مردان خواهد بود. به خاطر همین هم بود که علی توصیه می کرد با زنان مشورت نکنند. وگرنه منظورش یه تعریف کلی از زن ها که نبوده ، علی که نمی تونست با مردانی که سالها با فرهنگ برده سازی زنان بزرگ شده بودن بیاد و مثل یه فمینیست حرف بزنه. چون نه تنها چیزی نمی فهمیدن که بدتر مخالفت هم می کردن. علی اگه امروز از قبرش بیرون بیاد و زنده بشه مطمئن باش یه جور دیگه حرف میزنه. حتی خیلی از ایه های قرآن هم مختص شرایط اون زمان بوده چه برسه حرف های روزانه یه مرد معمولی.
توصیه می کنم برای دفاع از یا حمله به یک موضوع خاص از روش های عامیانه استفاده نکنید .مثل این سوژه تکراری تنبیه کردن زنان که تو قرآن اومده رو دائم دستاویز قرار دادن در حالی که این زدن رو خود پیامبر تفسیر کرد و گفت با دسته مسواک و امام صادق گفت با ساقه گندم (یعنی یه جورایی مثل تلنگر زدن وگرنه با این چیزا هرجوری بزنی که درد نداره)و علاوه بر این عایشه در طول زمانی که همسر پیامبر بود بارها ازارش داد ، بد اخلاقی می کرد و خیلی کارهایی که درشان همسر پیامبر نبود ، چرا خود پیامبر نزدش ؟ یعنی خودش به ایه ای که بش نازل شده عمل نمی کرده ؟
من فکر می کنم نسبت به این مسائل که احتیاج به مطالعه و بینش عمیق و دقیق داره نباید نگاه و قضاوت پوپولیستی داشت.
***
دوست عزيز،
سخنان مرا يک بار ديگر بخوانيد. من که از علی انتقاد نمی‌کنم. حرف بر سر چيز دیگری است. تمام آن‌چه در طول تاريخ به عنوان «تفسير دين» به ما رسيده است چيزهايی است که «تاريخ دين» را می‌سازند. سخنان علی ابن ابی‌طالب، به عنوان امام نخستِ شيعيان، آراء متکلمين، فلاسفه، عرفا و غيره را هم بگذاريد کنارش. آراء غزالی، ابن سينا، خواجه نصير طوسی، ملا صدرا، ملا هادی سبزواری و ده‌ها آدم ديگر را هم در نظر بگيريد. بله، من هم شکی ندارم که اگر علی قرار بود امروز ميان ما زندگی کند، به احتمال قوی جور ديگری فکر می‌کرد و اصلاً داوری‌اش فرق داشت. شما باز هم به يک نکته‌ی مهم ديگر در يادداشت من اعتنايی نکرديد. من مشخصاً نوشته بودم که علی «استدلال» کرده است پس می‌شود در استدلال او خدشه کرد، چون استدلال است و متکی به شخصيت ولايی‌اش نيست. پس داوری و نگاه من مطلقاً پوپوليستی نيست.

در ضمن من هرگز نگفتم که علی که دیگر آخرش بوده است ديگر حساب بقيه روشن است. علی هم يک نمونه در ميان ده‌ها نمونه‌ی ديگر است. شما مسأله را شخصی نکنيد. يقين بدانيد که احساس قلبی و باطنی من نسبت به علی اگر پرشورتر از شما نباشد، قطعاً علی را با هر آدم ديگری قياس نمی‌کنم. ولی وقتی پای تاريخ در ميان است، قطعاً برای مدتی هم که شده باید احساسات و عواطف را کنار گذاشت.

شما خودتان همين جمله را بخوانيد: «چون زنان زمان حضرت علی (یعنی 14 قرن پیش ، بیایان برهوت ، عربستان دور از تمدن، قبیله های وحشی) نصف مردان هم نمی فهمیدند و تازه شاید نصف هم زیاد بود و علی لطف هم کرده.» خودتان از همين جمله چه استنباطی می‌کنيد؟ واقعاً معتقديد همه‌ی زنان زمان حضرت علی نصف مردان هم نمی‌فهميدند (که تازه شما با اين حرف درباره‌ی آن «لطف» هم کرده‌ايد؟). خوب برادر من! با اين استدلالی که شما می‌کنيد، يقين بدانيد زنان هيچ زمانی چندان فرقی با زنان آن زمان ندارند! زنان زمان حضرت علی شامل چه کسانی می‌شود؟ خديجه؟ عايشه؟ فاطمه؟ زينب؟ سکينه؟ شامل اين‌ها هم می‌شود؟ می‌دانيد که عايشه چقدر می‌فهميده است و جدای اين‌که همسر پيامبر بوده زنی بوده است بسيار باهوش و ذکاوت و فوق‌العاده مؤثر در تاريخ اسلام (خواندن تاريخ و بررسی این‌که چرا عايشه با علی جنگيده است هم نکته‌ی مهمی است). شما به همين عايشه می‌گوييد نصف مردان نمی‌فهميده است؟ (بماند که سخنان علی گاهی اوقات ناظر به شخص عايشه است!). به هر حال شما خودتان اگر يک بار ديگر تاريخ را به دقت بخوانيد و به ويژه زندگانی حضرت علی و اتفاقات پس از وفات پيامبر را خوب مطالعه کنيد، خواهيد ديد قضايا آن قدر هم که شما می‌بينيد صفر و يک نيست.

داریوش جان موفقم. یک مشکل اساسی در مورد اسلامشناسی، چه از طرف مدافعان و چه از طرف موافقان این است که همه چیز از اسلام به سوی مسلمانی هل داده می شود. این مساله اول مشکل چندانی ایجاد نمی کند اما بعدا ما را با فضای سیال یا به عبارت بهتر "لیز"ی روبرو می کند که قابل بحث و نقد جدی نیست. حالا اینجا مجال نیست وگرنه بیشتر حرفم را باز می کردم ولی همینقدر هست که در کل با این حرفت موافقم.

من هم مثل سوشيانت درست متوجه منظور شما نشدم.داريوش عزيز بالاخره موضع صريح شما چيست؟
راستي به تازگي فتوايي از مكارم شيرازي(در مورد مسائل مربوط به زنان ) خواندم كه البته جواب خانم مهرانگيز كار(عضو فعالان حقوق بشر و حقوق زنان كه قبلاً عضو كمسيون حقوقي مجلس بودند)بسيار جالب است.در ضمن فكر ميكنم خانم افشار تنها هدفش عوض كردن ديدگاه جهاني نسبت به اسلام است كه اگر اين طور باشد موفق عمل كرده.اين طور نيست؟
***
دوست عزيز،
من در پاسخ سعی کردم منظورم را بيشتر توضیح بدهم. شما بفرمایید ابهام‌اش کجاست تا من روشن‌تر بگويم.

د. م.

چی بگم؟!
خود این خانوم پیش فرض نداره که میخواد بره تفسیر کنه؟
بر فرض که اینجوریه، اگه یه زن بره تفسیر کنه مردا رو سر جاشون میذاره!!؟
غریب خدا...

داریوش جان من درست متوجه منظورت نشدم! بالاخره افشار باید علم تفسیر بداند یا نه؟ اگر باید بداند که خوب برداشت او نیز همین است که در جامعه‌ی مردسالار، فقهای مرد، تا کنون تفسیر درستی ارائه ندادند. این حرف او درست یعنی نشسته و حداقل نظرات 2 نفر از فقهای معاصر را بررسی کرده و به این علم رسیده که تفسیر مردسالارانه تا کنون اشتباه بوده و هر عیب که هست از مسلمانی ماست. تا این‌جا البته نیازی به دانستن علم تفسیر به آن معنای اخص نیست.
اما اگر به قول شما: "آیاتی صريح در قرآن وجود دارد که محتاج هيچ تفسيری نیست و «مردان» با تکیه بر لفظ آن می‌توانند نظامی ناعادلانه را در برابر زنان پديد بياورند، ديگر نمی‌توان گفت اين فقط تفسير مردان است که مشکل‌ساز بوده است" این یعنی مشکل از صراحت قرآن است، و حالا باید چاره اندیشی کرد که چگونه می‌توان این آیات بی‌نیاز از تفسیر را در جامعه‌ی کنونی تجویز کرد و راه حل چیست. با این وضع چرا او باید علم تفسیر بداند؟
***
سؤال خوبی است. مشکل با خود علم تفسير است و اتفاق‌هايی که در اين علم افتاده است. من قبلاً هم درباره‌ی اين نوشته‌ام که فقها مدت‌هاست که بعضی از روش‌های‌شان منسوخ شده است (احیای نسخ منسوخ). گمان می‌کنم مسأله اساسی‌تر از فقط نقش مردان يا زنان است. رويکرد نسبت به فهم و تفسير دين بايد تغيير کند. چنان‌که حتی فهم و تفسير فقه بايد متحول شود.