۸

جنبش سبز؛ رستاخيزی آگاهی‌بخش

PrintFriendly and PDF
اين يادداشت، نخستين بار در مردمک منتشر شده است. همان يادداشت را با تغييرات اندکی بازنشر کرده‌ام (و با توجه خاص به مسأله‌ی جنسيت چند کلمه را به آن افزوده‌ام).

سالی که گذشت، سال زخم‌ها و مرهم‌ها بود. سال حسرت‌ها و امیدها بود و سال آگاهی و رستاخیزی تازه برای ملت ايران بود. از همه‌ی اين‌ها گفتن بدون انگشت نهادن بر تکثر و تنوع ملت ايران ميسر نيست. این تکثر و تنوع را می‌توان در آرایش گروه‌های مختلف سياسی در کشور دید. آرايش نظامِ سیاسی فعلی کشور بدون هیچ تردید به سوی یکدست کردن و يکپارچه کردن صداهای مختلف رفته است. نوع برخورد خشن، تندخويانه و سرکوب‌گرانه‌ی قدرتِ حاکم با هر که جز او و متفاوت با او می‌انديشد، اظهر من الشمس است: وجود بالفعل تنوع و تکثر در جامعه‌ی ایرانی، اتخاذ موضعی کثرت‌گرايانه و مداراجويانه را از سوی قدرت نتیجه نمی‌دهد. درست بر عکس، ساختار قدرتِ فعلی به گونه‌ای است که تکثر و تنوع را خطر می‌بیند و تا جایی پیش می‌رود که حتی همان شماری را که خود به عنوان گروه‌های متفاوت به رسميت شناخته است (از طریق آمار اعلام شده – و به زعمِ مخالفان مخدوشِ – وزارت کشور در انتخابات رياست جمهوری)، رسماً نادیده می‌گيرد و به تلخ‌ترین زبان و با درشت‌ترین عمل با مقابله با آن‌ها بر می‌خیزد. تمامِ اين‌ها حکایت از جنبه‌ی تاريک رخدادهای یک سال گذشته دارد. يک سال گذشته، سال رنج و حسرت و درد بوده است. اما اميدهای بسیاری در بوته‌ی همين رنج‌های متولد شده‌اند. پس جا دارد که ببينيم جنبش سبز تا اين‌جا چه است و چه دستاوردی داشته است.

جنبشی که خواسته‌های‌اش پس از انتخابات در یک پرسش ساده رقم خورد و پاسخ «رأی من کو؟» را با شفافيت و آرامش و سکوت می‌طلبید، پاسخی جز سرکوب و خشونتِ عریان و پرونده‌سازی‌های گسترده و قتل و شکنجه و تهديد نديد. اين پرسش با تمام مسأله‌های پيش و پس از انتخابات گره خورد: رواج دروغ و تهمت در جامعه، ریاکاری به نامِ دین، استبداد و بیداد به نام حفظ نظام حکومتی، گره خوردن سیاست قدرت‌مندان و تباهی‌ها و تزویرشان به اسمِ اسلام و مسلمانی، بی‌کفایتی و سوء‌تدبیر مسؤولان حکومتی، آسيب دیدن سریع مشروعيت و اقتدار نظام به دنبال واکنش‌های عصبی و خشماگين قدرت سياسی، نادیده گرفتن حقوق مشروع و مصرح در قانون کشور و بسی خلل‌های دیگر که پس از برخورد سهمگين نیروهای نظامی و امنیتی با لایه‌های مختلف مردم، عمق بيشتری پيدا کرد.

سخن گفتن از «جنبش سبز»‌ کار آسانی نیست به دلیل این‌که چیزی که به نام جنبش سبز شناخته شده، همراهان، دوستداران، مدعيان، حریفان و دشمنان متکثر و بی‌شماری دارد. در نتيجه، جایی که قرار باشد هویت جنبش سبز تعریف شود، افراد زیادی ادعای سهم یا طلب افتخار از جنبش سبز می‌کنند و گروه‌های بسیاری هم جنبش سبز را تبلور تمامی خواسته‌های دشمنانِ خود می‌شمارند. اما هم‌چنان می‌توان خطوطی مهم را در جنبش سبز برجسته کرد که می‌توان با اطمینان گفته از ويژگی‌های ممتاز جنبش سبز است.

۱. جنبش سبز، اعتراض‌اش را با تمسک به اصول قانونی مربوط به حقوق ملت که در قانون اساسی جمهوری اسلامی مندرج است رقم زد. يعنی اعتراض‌های جنبش سبز محملی قانونی دارد و برای به میدان کشیدن اين اعتراض‌ها نه نيازی به براندازی دارد و نه حاجتی به مداخله‌ی بیگانگان. اصول معطل‌مانده‌ی قانون اساسی که به مصادره‌ی قدرت در آمده است و پیوسته قدرت‌مداران در پوشاندن یا تفسیر معوجّ آن کوشش می‌کنند، همان چيزهایی است که در زبان موسوی از آن تعبیر به «اجرای بدون تنازل قانون اساسی» شده است.

۲.  جنبش سبز خشونت‌ستيز و خشونت‌گریز است. درست است که در هر جریان اعتراضی وقتی گروه‌های مختلفی در غوغای اعتراض‌ها به آن می‌پیوندند و خواسته‌ها و آمال شخصی یا جناحی خود را می‌جویند ابهاماتی پديد می‌آید، اما گوهر درخشان جنبش سبز که آرام‌آرام جای خود را در زبان و ادبيات اين جنبش باز می‌کند، از خشونت گریزان است و به سوی اعتدال در انديشه و عمل می‌رود.

۳. جنبش سبز کثرت‌گراست و تفاوت‌های قومی، فرهنگی، اعتقادی، زبانی، جنسیتی و فکری بخش‌های مختلف ملت ایرانی را به رسميت می‌شناسد. این گشوده بودن به سوی تفاوت‌ها، دستاورد بزرگی است که در گفتار و کردار نظام حاکم نه تنها دیده نمی‌شود بلکه مصادیق خلافِ به رسميت شناختن تکثر، از سر تا پای سخن و عمل آن‌ها مشهود است. جنبش سبز، خود را بر مبنا و پایه‌ی به رسميت شناختنِ دیگری معنا کرده است. جنبش سبز آغاز زدودن تقسيم‌بندی‌های «ما»/«ديگران»، «خودی»/«غير-خودی»، «مذهبی»/«سکولار»، «مرد/زن» است و سنگ‌بنای عبور از تمایزهای مصنوعی و تفرقه‌افکن است.

۴.  جنبش سبز حرکتی انقلابی، بنيان‌کن، سريع و شتاب‌زده نيست. جنبش سبز هم در قابلیت‌های‌اش و هم در فرجامی عملی‌اش، جنبشی است آهسته و پیوسته. گره خوردن جنبش به ضرب‌آهنگ عادی و روزمره‌ی زندگی انسان‌ها و زیستن‌شان در بوته‌ی دشواری‌ها و اتکاء به صبر و اميد، نقطه‌ی ثقل اين جریان است. در نتيجه، این جريان از همین منظر و معبر، راه‌اش از حرکت‌های رادیکال و افراطی – از هر سوی و با هر تعلق سياسی و فکری – جدا می‌شود.

۵. این جريان، نوید-دهنده‌ی معياری تازه در رهبری سیاسی است و توانسته است مؤلفه‌های مهمی را برای معرفی يک الگوی اخلاقی برای رهبری سیاسی معرفی کند. معیارهای اخلاقی رهبری سیاسی، چنان که در زبان و عمل میرحسين موسوی هويداست، چنان گنجایش و فراخنایی دارد که می‌تواند ورای جناح‌بندی‌های سياسی، دينی و فکری مختلف، نقطه‌ی مشترکی برای همبستگی و همدلی ايرانیانی باشد که از بیداد، قانون‌گریزی،‌ سالوس و ریا، تماميت‌گرايی و تبعيض به نام دین و نظام به ستوه آمده‌اند.

۶. این خيزش مردمی گوهری برابری‌طلب دارد و مبارزه با تبعيض، در کانون خواسته‌های‌اش قرار دارد. مبارزه برای زدودن تبعیض و نابرابری، در سایه‌ی دو مفهوم کلان و بلند عدالت و آزادی قرار دارد. عدالت و‌ آزادی، تبعیض‌بردار نيستند و نمی‌توان عدالتی را که برای عده‌ای فراهم شده، از عده‌ای دیگر دریغ کرد. آزادی گزينشی که تنها در انحصار گروهی خاص قرار بگیرد، آزادی استبداد است، نه آزادی انسان. با این مقدمات، می‌توان اين نکته را نتیجه گرفت که مسیر حرکت جنبش سبز، به سوی بازگرداندن کرامتِ انسان است. اين کرامت، در سال‌های گذشته، با سياست‌های قدرت‌مدارانی که نزدشان منصب سیاسی (که توجيه دینی هم يافته است) بر عزت و حرمتِ انسان اولويت دارد، پای‌مال شده است. جنبش سبز، جنبشی است انسانی

۷. جنبش سبز، نهضتی آگاهی‌بخش است. آگاهی با رهایی و آزادی نسبتی مستقیم دارد. این آزادی، «خبر» را هم شامل می‌شود. جنبش سبز، حرکتی است برای آزاد کردن خبر از حبس تبلیغات يک‌جانبه و جو‌سازی‌های رسانه‌ای قدرت. کلید سلطه‌ی قدرت در کشورِ ما انحصار رسانه در دست گروهی خاص و وابسته به قدرت بوده است. شکستن این انحصار از طریق ایجاد شبکه‌های گسترده و متنوع اجتماعی که با فروافتادن هر يک، شبکه‌ای تازه از خاک فروافتادگان سر بر می‌زند، مهم‌ترین شاهد بر پا گرفتن بذر آزادی خبر و تکثر و تنوع منابع آگاهی‌بخش است.

۸. شاید مهم‌ترین دستاورد سياسی جنبش سبز، فروریختن ترس است. قدرت سياسی دیگر هيبت، عظمت و رعب‌آوری پيشین را ندارد. شکستن اقتدار قدرت سياسی و از ميان رفتن بیم و هراس مردم از بلند سخن گفتن با حاکمان و انتقاد از آن‌ها، دستاوردی است که به سادگی میسر نمی‌شد اما اکنون به خاطر جنبش سبز تبدیل به سنت شده است. سنت امر به معروف و نهی از منکر به مثابه‌ی ابزاری برای تحقیر و سرکوب مردم از دست قدرت گرفته شده است و تبدیل به وسيله‌ای رهایی‌بخش در دستان منتقدان قدرت و ناصحان سياست‌مداران شده است.

نکات بالا را می‌توان به شيوه‌های مختلف بسط داد. بخشی از این نکات را می‌توان به صورت خواسته يا آرمان‌های جنبش سبز طرح کرد. اما در غياب پژوهشی جامع و دقیق، به خاطر مسدود بودن روزنه‌های خبری، با مرور بر رخدادهای یک سال گذشته، می‌توان به اجمال به نتايج بالا رسید. اگر بپذيریم که جنبش سبز، جنبشی است درازمدت که اهداف‌اش به آرامی محقق می‌شود، می‌توان با رضایت خاطر بیشتر، دستاوردهای بالا را به عنوان غايات جنبش سبز پذیرفت.
  1. اميررضايي says:

    جناب داريوش ميم
    كل جنبش سبز تنها به يك جمله خلاصه ميشود ” دروغ بزرگ‌”
    براي اثبات آن دلايلي جز داماد لرستان نداريد
    اين جماعت بدون رهبر هستند تاكيد ميكنم بدون رهبر حتي در رده هاي بالا هم از يكديگر تبعيت نميكنند و براي خاتمي هم ارزشي قائل نميباشند
    اگر خاتمي بخواهد نامزد انتخابات شود به زور او را مجبور به كناره گيري ميكنند و خودشان با كمال لجبازي كه حتي در پذيرفتن نتيجه آرا مشهود است بر خواسته خود اصرار ميورزند
    بعد ها كه او حتي به رهبر نامه مينويسد و ميگويد كه نتيجه انتخابات را قبول دارد چون رئس اين جنبش اين كار را خلاف مصلحت خود ميداند از آن پيروري نميكند اما كروبي براي در صحنه باقي ماندن به هرقيمت سريعا عمل خاتمي را تكرار مينمايد.
    موسوي هيچ گاه دليلي محكمه پسند ندارد و به دادگاه نمي آيد ولي خود را تنها پيرو خط امام ميداند و هيچ كس ديگري بغير از او نميتواند هم ادعايي در اين زمينه داشته باشد
    هركس به هر نحوي به اين نظام مشكلي داشته باشد از نظر موسوي فردي خدا جو ميباشد
    بزودي شاهد بيانيه از طرف موسوي خواهيم بود كه حتي عبدالمالك ريگي را نيز فردي خداجو معرفي خواهد كرد كه بخاطر كرامت انساني و پيروي از جنبش سبز اعدام خواهد شد و حقوق شهروندي وي رعايت نشده
    آنقدر مطالب در مورد اين جنبش به اصطلاح سبز و در واقع منافق زياد ميباشد كه بايد در مورد آن كتابها نوشت و به يك نظر كفايت نمينمايد
    بله اينست واقعياتي در مورد اين جنبش كه شما چشم خود را برروي آن بسته و تظاهر به مظلوم نمايي مينمايد
    ———————————
    عجله نکنید آقا. شب دراز است و عاشقان بیدار. شما فعلاً مشغول دروغی که خودتان ساخته‌ايد باشيد. نوبت شما هم خواهد رسید 🙂
    د. م.

  2. ش says:

    :)))))))))) به جوابت به امیر رضایی. ای ول:))))))

  3. امير رضايي says:

    جناب داريوش ميم
    جناب ش
    خود گويي و خود خندي به به چه هنرمندي
    حضرات بجاي اينگونه خود ستايي ها دليل ارائه بفرماييد وگرنه تعريف و تمجيد از خود كه ….
    ————————————
    خودستایی؟ :))))
    خودستايی را خوش‌خيالانی دارند که ۹ دی و ۲۲ بهمن فتنه را دفن کردند و باز دوباره ۲۲ خرداد هم دفن‌اش کردند. فقط اين مرده چرا هی از گور در مياد من نمی‌دونم!!!
    د. م.

  4. رضا says:

    سلام،
    من اکثر فعالیت جنبش سبزیها رو گزارش روز یا خلاصه گزارش کارهای انجام شده میبینم. البته مواردی که اشاره کردید درست و قابل تامل هستند. ولیکن، جز تکیه بر یک سری مفاهیم کلی، خبری از نظریه پردازی و یا بحث در مورد دسته بندی و تحلیل نیروهای جنبش و همچنین بهره گیری از آنها برای رسیدن به اهداف آن نمیبنیم. برای مثال، جنبش دانشجویی بیشتر توانش در داخل دانشگاه صرف شده و همچنان نتوانسته رابطه درست و محکمی با جامعه داشته باشد. باید قبول کرد که هزینه هایی که این جنبش (دانشجویی) میپردازد فایده ماندگاری برای جنبش سبز ندارد. اگر آگاهی بخشی جزو اساسی ترین اهداف جنبش سبز است، جنبش دانشجویی و یا زنان میبایست ابتدا خود با نظریه های فرهنگی سیاسی آشنا شده (دچار روزمرگی و شعارزدگی نشود) و سپس سعی در بالابردن سطح فرهنگی جامعه کند. هر دانشجو به هر حال متعلق به خانواده ایست که نیاز به آگاهی بیشتر دارند. باید قبول کرد که جو زدگی و در جا زدن جنبش دانشجویی از نقاط ضعف جنبش کنونی است. با همهمه و تجمع و اعتصاب در بلند مدت چیزی عاید مردم نمیشود. باید حلقه های بحث ایجاد کنیم که در آن راجع به چگونگی استفاده از انرژی جنبش دانشچویی و یا زنان بحث شده، راهکارهایی برای آن ارائه شود. در غیر اینصورت وضعیت همین خواهد بود که هست.
    ——————————
    درست بر عکس. وضعيت به همین منوالی هم که دارد پيش می‌رود به سوی همان چیزی می‌رود که آینده‌ی جنبش سبز است. جنبش سبز قصد انقلاب و براندازی ندارد. جنبش سبز تمام مدل‌های کلاسيک مقاومت در برابر دولت‌های استبدادی را به چالش گرفته است و شيوه‌ای تازه را رقم زده است. من هیچ در جا زدنی در جنبش سبز نمی‌بینم. صبر داشته باشید و ببينید.
    د. م.

  5. behrouz says:

    به نظر من مهم‌ترین دستاورد سياسی جنبش سبز,نقطه پایان جامعه تکلیف مدار بود.جنبش سبز سرآغاز یک جامعه حق مدار میباشد که با شعار “رأی من کو?”متبلور گردید.

  6. رضا says:

    در ادامه نظر قبلی و جواب شما:
    دقیقا به این علت که انقلابی نیست باید سعی در گسترش آگاهی مردم داشته باشه. چیزی که الان خیلی نمیبنم. البته پانزده ماه گذشته به اندازه پانزده سال پیشترفت داشتیم. نباید فرصت رو از دست داد.
    یک نکته در مورد نکته ای که گفتی: وقتی صفت یا قید مثل “تمام” یا “هیچ” میبینم، شک میکنم در درستی جمله.
    —————————
    بيانيه‌ی ۱۸ ميرحسین را بخوانيد. به نظر من پاسخ پرسش‌های شما در آن هست.
    د. م.

  7. امير رضايي says:

    جناب آقاي رضا
    به نظر حرفهاي شما درست تر هستند نسبت به شعارهايي كه از طرف آقاي داريوش م داده ميشود
    شما واقع گرايانه تر به موضوع نگاه ميكنيد.
    مثل عيني آن هم همين ۲۲ خرداد ۸۹

  8. ساقی says:

    آیاواقعاباآرامش گفتندرای ماکو؟ازنظرشماآرامش یعنی اینکه عده ای به خاطر رای نیاوردنشان مردم راتشویق به ریختن درخیابان هاکنندوبه نظام وهمه ی مقدسات توهین کنند؟
    آیاواقعاجنبش سبزجنبشی انسانی بود؟آنهاحتی به خودشان هم رحم نکردند.
    به عقیده ی من یک سال گذشته سال عزت وقدرت وبصیرت بود.
    هیچگاه نظاره گرنیمه ی خالی نباشید.

|