۱

روی کاغذ ز کسی، وطن‌اش را نتوانند گرفت

لابد شعری را که سایه برای ناظم حکمت سروده است خوانده‌اید. امروز با دوست بزرگواری سخن از نویسندگان و روزنامه‌نگاران فراوانی بود که این روزها در پی داغ و درفش و ترکتاز حکومت آواره شده‌اند و در این شب یلدای تب‌دار وطن، نگران آزادی و عزت وطن‌شان و هم‌وطنان‌شان هستند. ناظم حکمت در سال ۱۹۵۱ مخفیانه از استانبول خارج شد و دولت ترکیه به خاطر این کارش از او سلب تابعیت کرد. شبیه این اتفاق این روزها برای بسیاری از دوستان و هم‌وطنان ما می‌افتد. آن‌ها هم که باقی می‌مانند سایه‌ی وحشت بر سر دارند. با خودم گفتم این شعر که سایه همان سال (یعنی سال ۱۳۳۰) برای ناظم حکمت گفته بود، چقدر این روزها برای ما طنین خاصی دارد و چقدر حرفِ دل ماست. یادمان باشد که: «جغدها، خفاشان / می‌هراسند ز گلبانگ امید / می‌هراسند زپیغام سحر»! پیدا کردن ناظم حکمت‌های فراوان‌مان این روزها دشوار نیست.

مثل یک بوسه‌ی گرم،
مثل یک غنچه‌ی سرخ،
مثل یک پرچم خونین ظفر،
دلِ افراخته‌ام را به تو می‌بخشم،
                       ناظم حکمت!
و نه تنها دل من،
همه‌جا خانه‌ی توست:
دل هر کودک و زن،
دل هر مرد،
                       دل هر کس که شناخت
بشری نغمه‌ی امید تو را، که در آن هر شب و روز
زندگی رنگ دگر، طرح دگر می‌گیرد.
                         ***
زندگی، زندگی
                   اما، نه بدینگونه که هست
نه بدینگونه پلید
نه بدینگونه که اکنون به دیار من و توست،
به دیاری که فرو می‌شکنند
شبچراغی چو تو گیتی‌افروز
وز سپهر وطنش می‌رانند
اختری چون تو، پیام‌آور روز.

لیک، ناظم حکمت!
روی کاغذ زکسی
وطنش را نتوانند گرفت.
آری، ای حکمت: خورشید بزرگ!
شرق تا غرب ستایشگر توست،
وز کران تا به کران، گوش جهان
پرده‌ی نغمه‌ی جانپرور توست.
جغدها
در شب تب‌زده‌ی میهن ما،
می‌فشانند به خاک
هر کجا هست چراغی تابان،
و گل غنچه‌ی باغ ما را
به ستم می‌ریزند
زیر پای خوکان.
و به کام خفاش
پرده می‌آویزند
پیش هر اختر پاک
که به جان می‌سوزد،
وین شبستان فروریخته می‌افروزد.

              ***
لیک جانداروی شیرین امید
همچو خون خورشید می‌تپد در رگ ما.
و گل گم‌شده سر می‌کشد از خاک شکیب.
غنچه می‌آرد بی‌رنگ فریب،
و به ما می‌دهد این غنچه نوید
از گل آبی صبح
خفته در بستر خون، خورشید.
             ***
نغمه‌ی خویش رها کن، حکمت!
تا فروپیچد در گوش جهان
و سرود خود را
چو گل خنده‌ی خورشید، بپاش
از کران تا به کران!
جغدها، خفاشان
می‌هراسند ز گلبانگ امید
می‌هراسند زپیغام سحر….
 بسرائیم و بخوانیم، رفیق!
نغمه‌ی خون شفق
نغمه‌ی خنده‌ی صبح.
پرده‌ی نغمه‌ی ماست
گوش فردای بزرگ.
و نوابخش سرود دل ماست
لب آینده‌ی پاک…
 
تهران، اسفند ۱۳۳۰

  1. صفورا گفت:

    متاسفم که هنر ما افزودن بر تعداد ناظم حکمت های تبعیدی است. برای آقای سایه آرزوی عمری با عزت و سلامتی دارم.
    (چندی پیش پستی داشتید با عنوان “به آب زندگانی برده ام پی”. از آن پس تلاوت قرآن شاطری همدم اوقاتی از شبانه روز من بوده است. دست شما درد نکند. خواهشم این است که همانگونه که در پاسخ به اظهار نظر های خوانندگان آن پست قول داده بودید که بنویسید در این روزگار پر غبار چگونه می توان برای آیات قرآن تاویل صحیح را یافت، لطفا به قولتان جامه عمل بپوشانید.)
    ببخشید که طولانی شد!

|