۳

روی خدا… حیرتِ ما

صبح آدینه، یکی برایِ تو خوانده بود:
ای نور خدا در نظر از روی تو ما را
بگذار که در روی تو بینیم خدا را

خوب گفته بود. شاعر هم خوب سروده است. من اگر بودم، شاید هرگز دهان باز نمی‌کردم و به «تماشا» می‌نشستم تنها و خموش. اگر هم قرار بود بگویم، چنین نمی‌گفتم. برای تو، این‌ها را گفتن کفِ بیان است. برای رسیدن و پریدن به سقف‌اش شهپر جبرییل می‌سوزد… اصلاً چرا باید اسیرِ این گفت و بیان شد؟ مگر نیازی به بیان هست؟ همین آشفتگی، همین پریشانی ما را بس. همین که مثل کاهی افتاده بر موج اقیانوس، بی‌اختیار و رها، در فراز و فرودیم کافی نیست؟

پ. ن. تا دم از شامِ سرِ زلفِ سیاه‌ات نزنند / با صبا گفت و شنودم سحری نیست که نیست
من از این طالعِ سرگشته به رنج‌ام ورنی / بهره‌مند از سرِ کوی‌ات دگری نیست که نیست

۱

دلجویی

سایه‌ی طوبی و دلجویی حور و لبِ حوض
به هوای سرِ کوی تو برفت از یادم
پاک کن چهره‌ی حافظ به سرِ زلف ز اشک
ور نه این سیلِ دمادم ببرد بنیادم
۱

ای شهِ ایمان تو مرو!

یعنی می‌روی؟ دیگر می‌روی؟ تازه «به دیدارِ تو خوگر» شده بودیم. خویی که با یک نگاه کالنقش فی الحجر شده است. «مرو که با تو هر چه هست می‌رود»! عزیزی می‌گفت آن یار میهمانِ ما خواهد بود. می‌شود باز هم دیدت! گفتم بگذار همین ناباوری را باور کنم. بگذار ذوق همین لحظه‌ها را خوب بچشم. بگذار، این تومار درون را بیشتر در هم بپیچم! اما «گر رود دیده و عقل و خردِ و جان تو مرو». تویی که همه چیزی و همه‌ای:
اهلِ ایمان همه در خوفِ دمِ خاتمت‌اند
ترس‌ام از رفتنِ توست ای شهِ ایمان تو مرو!
این‌جاست که آدم تفاوت تجربه‌ها و نگاه‌ها را می‌بیند. یکی می‌گوید:
چو بید بر سرِ ایمانِ خویش می‌لرزم
که دل به دستِ کمان ابرویی‌ست کافر کیش
اما یکی «ایمانِ خویش» برای‌اش معنا ندارد. خداوند و شاهِ ایمان برای‌اش تویی. اصل تویی، ایمان فرع است. اگر آن کافر کیش این اندازه عزیز است که دل در کفِ او چون موم است (و اصلاً چه جای «کافرکیش» خواندنِ او وقتی که خود ذاتِ ایمان است او؟)، چه جای لرزیدن بر سرِ ایمان. ایمان گو برود:
من و دل گر فدا شدیم چه باک؟
غرض اندر میان سلامتِ اوست!
پس تو مرو! تو بمان! «پدرا! یارا!‌ اندوه‌گسارا! تو بمان!»
۱

گواهی

بعضی گواهی‌ها احتیاج به سندِ کاغذی ندارند: «رنگِ رخِ خوب تو آخر گواست / در حرم لطفِ خدا بوده‌ای». گاهی برای این‌که بفهمی یکی چه میزان از سلامتِ درون بهره دارد، کافی است به روی‌اش بنگری. البته باید از این سو هم آینه‌ای داشته باشی ورنه قدیسِ قدیسان را هم که پیش روی‌ات نهند، ناپاک می‌بینی‌اش: «دیو آدم را نبیند غیر طین». پس گواهی این است:
یوسف کنعانی‌ام، روی چو ماهم گواست
هیچ کس از آفتاب، خط و گواهان نخواست!

و این خضوع و فروتنی در برابر اولیا عجب چیز شگفتی است. این‌که به روی کسی بنگری، به صورتِ کسی بنگری و سیرتی ببینی نورانی، کارِ هر کسی نیست. یعنی «دیده می‌باید که باشد شه شناس»، ولی تنها دیده نیست که کار می‌کند. روی چو ماهی هم باید. یوسفی هم باید. حسنی و جمالی از درون نیز باید. به رنگ و نیرنگ نمی‌شود در مجمع خوبان میان‌داری کرد.
دم از ممالکِ خوبی چو آفتاب زدن
تو را رسد که غلامانِ ماه‌رو داری!
باید «چیز»ی باشد. «آن»ی باید باشد. سری، رمزی باید باشد. چیزی که به اشاره می‌رود و می‌آید:
نشود فاشِ کسی آن‌چه میانِ من و توست
تا اشاراتِ نظر نامه‌رسانِ من و توست…

ولی تو که خود سراپا رازی و ناز، من کشته‌ی آن «راززدایی»ِ توام!

۰

آینه

روی جانان طلبی، آینه را قابل ساز
ور نه هر سنگ و گلی لؤلؤ و مرجان نشود
۵

روز واقعه (*) . . . با خداوندِ قیامت . . .

۱. یا ایها الذین آمَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لّلهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحْیِیکُمْ وَاعْلَمُواْ أَنَّ الّلهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنهَُّ إِلَیْهِ تُحشرون (سوره‌ی انفال (۸)، آیه‌ی ۲۴).

۲. آدم می‌تواند مغلق بگوید. می‌تواند زبان و بیان‌اش را تماماً بسپارد به حافظه‌اش که همه‌ی دفینه‌های خیال را بیرون بکشد تا حال‌اش را بنویسد. اما این حال، این تجربه، این ذوق، این درک، این دریافت برای من امروز تنها در دو نام قدسی خلاصه شد؛ دو نامی که ساعت‌ها ذکر حلقه‌ی تسبیح‌ام بود (بله، رشته‌ی تسبیح‌ام به حقیقت امروز پاره شد!). این دو نام، ترجمانِ حالِ من بودند: سلام و مؤمن! سلامی که مژده‌بخش سلامت و صلح و آسایش درون و برون بود؛ و مؤمنی که هم ایمان می‌بخشد و هم امنیت. این حس امنیت و سلامت، این حس بودن در سایه‌ی کسی – نه هر ناکسی – این حس، حسی بود نو، تازه، بدیع. این از آن مواجیدی است که هرگز نیازموده بودم، بی هیچ اغراقی. آن یک ساعتِ میهمانی، آن یک ساعت نشستن در ضیافتِ نگاه و سخنِ تو چندان که به درنگ در بنِ دندانِ جان مزمزه شده، نشئه‌ای در جان انداخت که هیچ شراب مردافکنی نصیبِ کسی نتواند کردن (و من این معنی را نیک می‌دانم و می‌شناسم!). گویی ناگهان پس از یک بیماری دراز، سلامت باز آمده باشد و نقاهت سپری گشته. گویی سینه‌ات گشاده شده است. گویی باری از دوش‌ات بر زمین نهاده‌اند. گویی قدم به قدمِ مصطفی این آیات را چشیدم که: الم نشرح لک صدرک؟ و وضعنا عنک وزرک؟ گویی وحی را آزمودم، تازه تازه. گویی هُرمِ کلماتِ وحی بر لبان‌ام جاری شده باشد پس از شنیدنِ مستقیمِ آن‌ها! گویی … نه،‌ همین است، گویی حاجی از حج‌اش بازگشته و یکایک مناسکِ زیارت به جای آورده باشد و هنگام بازگشت، آدمی دیگر شده باشد! گویی… مو به مو، این ابیات آن قصیده‌ی اعترافیه‌ی ناصر خسرو را آزمودم که: ای خوانده بسی علم و جهان گشته سراسر… تا آن‌جا که می‌گوید: «ما جرم چه کردیم نزادیم بدان وقت؟ / محروم چراییم ز پیغمبر و مضطر؟» و به عیان دیدم که اگر حرمانی هم هست، از این یک وجه نیست! و گویی یک‌جا تمام انبیا با هم در مجلسی آسمانی به میهمانی زمین آمده باشند… بگذریم.

۳. همان که گفتم، مغلق‌گویی و شطاحی موقوف! حالِ خوشی بود. حالِ رهایی، حالِ آزادی، حالِ آزمودن و دیدن و چشیدن ولایتِ مولا. حالِ باز شدنِ «بند رقیت» از پای جان. حال که خوش می‌شود، یادِ دوستان فراوان می‌رود. خویشان، دوستان، رفیقان، نازنینان، رفتگان و ماندگان (و حتی نامدگان)، به قطار از پیش چشمان‌ام رژه می‌رفتند آن‌گاه که حضوری بود و اشکِ شوقی و ناله‌ای شکسته در گلو. و حاصلِ صفای باطن هر کسی، به هر آیینی یا به هر ضد-آیینی که باشد، همین لحظات نازکیِ دل و جان است. و همین نازکای جان است که آدمی را همچون حریر می‌کند. آدمی را نازک می‌کند. آدمی را شفاف می‌کند. آدمی را سبک می‌کند. و سبکی است که پرِ پرواز می‌دهدت. و همین حال است که خوش است. همین نفسِ بی‌خویشی است که حاصل کارگهِ کون و مکان است. همین است که اگر روزی کار جهان سرآید، بی آن، نقش مقصود از این کارگه نخوانده رفته‌ای! همین بی‌خویشتنی. همین رهایی. همین غیبت بغض و کینه. همین زلالِ جاری صلح و امنیت.

۴. و اما قیامت… هر چه هست در همان آیه‌ی بالاست. همان است قیامتی که رفت و قائم، خروشی در جانِ مرده‌ی… در جانِ مردگان انداخت! همین که «طاعتِ قیامت به شرط رفعِ تعیین اوقات کنند». و این نکته‌ای است که هر خاطری در نیابد!

۵. و آخرِ‌ کار، تبسمی می‌ماند به پهنای صورت! تبسمی که به دست، به انگشتانِ خویش، نشان‌اش دادی که: در این دین، در این آیین، نشانی از غم نیست. غم برای ما نیست. غم از جان‌تان دور باد. شاد باشید و تبسم بر لب داشته باشید. این طریقه، طریقه‌ی شادمانی است که شادی نعمتِ خداوندی است و شکرانه‌ی این نعمت، دست افشاندن و پای‌ کوبیدن است. که «چشمِ کوران آن خسارت را بدید». وقتی خسارتی نباشد، همه شادی است و طرب. پس «به شادیِ رخِ گل، بیخِ غم ز دل بر کن»!

۶. و … و تو چه شیرینی! «شاهِ شمشاد قدان، خسروِ شیرین‌دهنان»ی. هر چه که باشد، ما از تو نصیبِ شیرینی و حلاوت برده‌ایم. من از تو شیرین گشته‌ام. من به آواز لالایی تو در خواب رفته‌ام و دستِ تو گهواره‌ام جنبانده است. پس جای حیرت نیست اگر «کاهِ سرگشته را کهربا می‌کشد». هست؟ و آری تو خود به زبان و بی‌پرده گفتی که: «تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود»؟ و ما هم خواستیم. طلب کردیم. و اجابت‌اش بر تو باد: شأن سلیمانی را! حکمتِ سلیمانی و «رب زدنی علما» را و ملکتِ سلیمانی را! هم منطق‌الطیری باید تا «سلیمانِ لسین معنوی» باشیم و هم خاتمی باید که جهان به زیر این نگین باشد. باقی را خود بهتر دانی. هر چه خواهی کن!

۷. و مشکل؟ عظیم‌ترین گردنه و صعب‌ترین عقبه در این راه، خودِ من‌ام! خودِ خویشتنِ من! خودِ تنِ من و خودِ جانِ من! این من را از میانه بردار. آن وقت ذوالفقاری در کف‌ام نه و به میدان‌ام فرست تا جگرآوری کنم برای‌ات. این من را بستان تا زهر را بسان انگبین در کام گیرم و باک‌ام از هیچ ذی‌وجودی نباشد، «خاصه که یار با من»!

۸. شادم از تو، و شادم از او که مرا در این میانه‌ی واقعه، استظهاری بود.

(*) به روزِ واقعه، تابوتِ ما ز سرو کنید / که می‌رویم به داغِ بلندبالایی. (حافظ؛ حافظِ خودم، نه حافظِ دگران!)

۱

ایمان…

۱. حالِ خونین دلان که گوید باز؟
وز فلک خونِ خُم که جوید باز؟…
۲. قالوآ آمنا برب العالمین رب موسیٰ و هٰرون…و أورثنا القوم الذین کانوا یُستَضْعفون مشٰرق الأرض و مغٰربها التی بارکنا فیها…
۳. . . .
۰

شکار

ز پگاه میرِ خوبان به شکار می‌خرامد…
۰

بیابان

کرانه‌ی بیابان، ناپیدا. ما تشنه و راه دراز. جگرها تف‌دیده. پس کی به فریاد می‌رسی؟
۱

فرمان…شعر… تلقین… قرآن!

۱. ای که میانِ جانِ من تلقینِ شعرم می‌کنی
گر تن زنم، خامش کنم، ترسم که فرمان بشکنم!

۲. «و اذا سألک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوه الداع اذا دعان، فلیستجیبوا لی فلیؤمنوا بی لعلهم یرشدون»

۳. مهمانِ خویش‌ام برده‌ای، خوانِ کرم گسترده‌ای
گوش‌ام چرا مالی اگر من گوشه‌ی نان بشکنم؟

پ. ن. این است رسمِ مهمان‌نوازی؟ حال، من، بی‌ادب و گوشه‌ی نان شکسته! کرمِ تو کجا رفت؟! می‌دانی که همیشه در خواب و بیداری خوانده‌ایم که: «تو مگو ما را بدان شه بار نیست / با کریمان کارها دشوار نیست»؟ پس تو چرا؟ تو که این‌گونه نبودی؟ گستاخ‌تر از این باید با تو گفت؟!

صفحه ها ... 1 2 3 4 5 6 7 8
صفحه‌ی قبل
صفحه‌ی بعد