۲

که ظاهرت دژم و باطنت نژند مباد

برای سپندم می‌نويسم. روزگاری دراز را خون دل خورديم و خاموش نشستيم. گردنه‌های صعبی را پشتِ سر نهاديم و جگر صد پاره کرديم تا بدينجا رسيديم. حاشا که در آستانه‌ی حضور، دامن اقبال و دولت را به رو ترش کردنِ خلايق رها کنيم:
دامنِ دوست به صد خونِ دل افتاد به دست / به فسوسی که کند خصم رها نتوان کرد
روزگار طرب را هم روا نيست که به توهماتِ بی‌بنياد تيره کنيم. سخن را از زبان حضرت مولانا بايد شنيد که:
من از اين خانه‌ی پر نور به در می‌نروم / من از اين شهرِ مبارک به سفر می‌نروم
منم و اين صنم و عاشقی و باقی عمر / تو از او گر بکشی، جای دگر می‌نروم
همين!

۲۶

من چنينم که نمودم، دگر ايشان دانند

پرهيز داشتم از اينکه واردِ اين وادی شوم، اما امروز يادداشتی از حسين درخشان را ديدم در مورد شيرين عبادی (آيت‌الله شيرين عبادی: اسلام با حقوق بشر سازگار است) که باعث شد نکاتی را که به ذهنم می‌رسد بازگو کنم. نخست اينکه به اعتقادِ من باز حسين درخشان وارد حوزه‌ای شده است که اصلاً کارِ او نيست. داوری در مورد اينکه اسلام با حقوقِ بشر سازگار است يا نه، مقوله‌ای نيست که بگويم حسين درخشان حقِ اظهار نظر درباره‌ی آن را ندارد. نکته اينجاست که حسين درخشان لوازم و مقتضيات اين سخن را درنيافته حکمی در مورد آن صادر می‌کند. وقتی او می‌گويد که: «همين يک آيه از قرآن که به صريح‌ترين شکل ضد زن، Sexist و ضدحقوق‌بشر است» و يا اين تعبير که: «حتی ترجمه‌ی محافظه‌کارانه و پر از پرانتز مکارم شيرازی هم نمی‌تواند مشکل اين آيه را برطرف کند» ناگهان به يادِ نوشته‌های کين‌ورزانه‌ی نادره افشاری در گويا می‌افتم!

ادامه‌ی مطلب…

۴

آينه‌ی ضميرِ من جز تو نمی‌دهد نشان

به هر کجا که می‌نگرم تو هستی با من. اگر نامِ سپندم بر زبان نيست، هستیِ او در وجودم روان است. باری زبان را يارای ابراز بسی سخنان نيست. از اين نيز که بگذريم، نهان‌کاری معرفتی، نه تسترِ تاريخی، کارِ ماست:
ای سروِ سهی، ماهِ تمامت خوانم؟ / يا کبکِ دریِ خوشخرامت خوانم؟
زين هر سه بگو تا به چه نامت خوانم؟ / کز رشکِ نخواهم که به نامت خوانم!
کلمات از اظهارِ حديثِ عشق شرمسارند، مرا نشايد که دعویِ آن کنم:
حديثِ عشق چه حاجت که بر زبان آری؟ / به آبِ ديده‌ی خونين نوشته صورتِ حال!

۱

اين سابقه کی آمد و اين لاحقه تا کی؟

از اقليمِ سرمازده‌ی ديار پروس امروز به لندن رسيدم. هنوز سه چهار ساعتی نشده است و تنها مجال رسيدگی به پاره‌ای امور خرد منزل را يافته‌ام و هماهنگی‌های مهماتِ آتی. در آن ولايت فرصتی نيافتيم که سفرنامه‌ای تدارک کنيم. چندين بار به خاطرِ مبارک همايونی خطور کرده بود که شرحی از منزل وليعهد بارگاه بنويسيم و آنچه که در برلين ديديم. فراوان پيش می‌آمد که هر وقت که از خيابانی عبور می‌کرديم، ناگهان به يادِ هيتلر می‌افتاديم. همين ياغيان بودند که نام شهرياری را بدنام کردند! وقتی از پله‌های خانه‌ی ولعيهد بالا می‌رفتيم به او فرموديم که گويی اين خانه از عهدِ مرحومِ آدولف ميرزای ياغی هم کهن‌تر است. گويی سربازانِ نازی در برابر چشمِ خاقانِ جهاندار رژه می‌رفتند! از تصور اينکه در همان راه‌پله‌های خانهِ وليعهد روزی محتسبانِ گشتاپو بالا پايين می‌رفته‌اند بر خود لرزيديم. آخر ما که در بارگاه‌مان تنها مهر داريم و دوستی، وقتی اسمِ مستبدين را می‌شنويم، تنمان را رعشه می‌گيرد. ديوار برلين هم که ديگر نصفش بود و نصفِ ديگرش را فقط برای خاطره بر پا نگاه داشته بودند. روزهای بعدتر را هم که از اين سوی آلمان بدان سو در سفر بوديم و فرصتی دست نمی‌داد تا نفسی ثبت خاطرات کنيم. اين هم که شکر خدا بايد آماده‌ی درس‌های فردا صبح جان کين بشويم. پس ديگر چرا به اينجا آمده‌ايم؟ برويم ببينيم چه کار می‌شود کرد!

۰

اين قوم سفرناک

دقايقى بيش نيست که به اسن رسيده ام. پيش از آنکه با هادى روانه‌ى خانه شويم براى ناهار، گفتيم بياييم و سرى به ارض مقدسه بزنيم و احوال ملک را دريابيم. امن و امان است گويى. فرصت اندک است و گرنه حکايت‌ها مى‌نوشتيم. فعلاً برويم که منتظر قبله‌ى عالم هستند!

۵

باز هم سفر!

ديشب نطق همايونی را در خانه‌ی هدايت پايان داديم. دير وقت بود که به خانه‌ی وليعهد رسيديم. تا دير وقت‌تر هم گپ می‌زديم از ری و روم. اکنون راهی هدايت هستيم تا تدارک سفرِ غروب را ببينيم و از اين سوی ديار پروس به آن سو سفر کنيم، اعنی فرانکفورت. خدا می‌داند وليعهد ما را چگونه می‌خواهد بدانجا برساند. باری عجالتاً دستپاچه همين دو سه خط را نوشتيم مبادا تا مدتی دراز دستمان به پهنه‌ی اينترنت نرسد. می‌خواستيم شرحی مبسوط از بارِ عام سلطانی بنويسيم که می‌بينيم وليعهد شال و کلاه کرده است و راست راست به قبله‌ی عالم دارد نگاه می‌کند! آمديم وليعهد جان! آمديم!
و اينک در خيابان کانت، خانه‌ی هدايت:
در راه که می‌آمديم، خواننده‌ای اين بيت حافظ را می‌خواند که:
از هر کرانه تير دعا کرده‌ام روان / باشد کزان ميانه يکی کارگر شود
نمی‌دانستيم حافظ هم آن زمان دغدغه‌ی کارگرها را داشته است! کارل مارکس به خواب شبش هم نمی‌ديد که حافظ بخواهد کسی کارگر بشود! عجيب است به خدا. صبح که آمديم ديديم وليعهد موبايلش را در هدايت جا گذاشته بود. می‌گويد من هميشه چيزی را فراموش می‌کنم چون دلم را جايی جا گذاشته‌ام. خدا به خير کند. وليعهدِ ما هم دلشده است و گمشده. تا چه‌ها بر سرِ اين ملک با مدبران دلشده بيايد. وليعهد اينک سفره را گسترانده است وقبله‌ی عالم را دعوت به چاشت صبحگاهی می‌کند. برويم ديگر که تا دارمشتات راه زياد است و وقت تنگ.

۳

ميان خنده می گريم

الآن با خبر شدم که فرين نازنينمان در سوگ مادر نشسته است. من که عمری از دژم خويی چرخ مردمخوار گفته بودم و همواره از شکستن چنگالِ او سروده بودم، شنيدنِ خبرِ اين عزيمت‌ها برايم سنگين است. اهل قصه گفتن نيستم که تسکينی بيهوده بگويم. اما آنچه که هست حديثِ مهر است که می‌ماند و مهرورزان که می‌روند. اينجاست که درد است. خاطرم هست که عزيزی روايت می‌کرد که زمانی که مهندس بازرگان بيمار بود و آخرين سفرش را برای مداوا به فرنگ داشت، پيش از حرکت تفألی به ديوانِ خواجه‌ی شيراز زده بودند و اين ابيات آمده بود که:
دانی که چيست دولت؟ ديدار يار ديدن / در کوی او گدايی بر خسروی گزيدن
فرصت شمار صحبت کز اين دو راهه منزل / چون بگذريم ديگر نتوان به هم رسيدن
از جان طمع بريدن آسان بود و ليکن / از دوستان جانی مشکل توان بريدن
اما قصه‌ی زندگی همين حکايت بريدن‌ها و پيوستن‌هاست. مرا حداقل باور است که پيوستنی هست و رسيدنی. باز هم راه‌ها به هم می‌رسند. اهلِ مهر هرگز نمی‌ميرند. آفتاب تنها روی زمين است که غروب می‌کند يا غروبش ديده می‌شود. وقتی در خودِ آفتاب نشيمن گرفتی، ديگر نه غروبی در خورشيد هست و نه شرق و غرب معنا دارد. برويم به سوی آفتاب که هرگز غروبمان نباشد و غروبِ نازنينان را نبينيم.

۲

هو العشق

در اين کرانه‌ی غربت
که شامگاهِ افولِ خدای اندوه است
زلالِ عاطفه در آبشارِ چشمه‌ی مهر
«حضورِ خلوتِ انس» و صفای ساغرِ عشق
به هر رگم جاری است:
غروبِ غم را با چشم‌های خود ديدم!

۱

صبر کن و سبک مرو

هنوز هوا بارانی است و دمی از گريستن نمی‌آسايد. گريستن نه که اين خنده‌ی ابر است گويی! هنوز دقايقی ديگرم فرصت هست تا راهی فرودگاه شوم. اين چند روز را عازم ولايت پروس هستم. به ديدار وليعهد بارگاه هم می‌رويم که حکايت‌ها داريم با هم. فرصتی اگر دست داد همين امشب رقعه‌های همايونی را روانه‌ی آستانه‌ی مقدسه خواهيم ساخت. باز بيرون را می‌نگرم و هنوز هم می‌بارد. انگار آسمان امروز به نورِ باران تا برلين بدرقه‌ام می‌کند. باران، نور، آب، آينه برای من همگی اشارت‌اند. اشاره‌های بی‌رنگی، بی‌سويی:
هر کبوتر می‌پرد زی جانبی / اين کبوتر جانبِ بی‌جانبی
هر عقابی می‌پرد از جا به جا / اين عقابان راست بی‌جايی سرا
هر کسی رويی به سويی کرده‌اند / اين عزيزان رو به بی‌سو کرده‌اند
زان فراخ آمد چنين روزیّ ما / که دريدن شد قبادوزیّ ما

۱

شهر باران زده

ساعتی پيش، گويی دمدمه‌ی سحرگاهان بود که با سپندم سخن می‌گفتم. از پنجره که بيرون را نگاه می‌کردم هوا هنوز تاريک بود. آسمان لندن را سراسر ابر گرفته بود. خنکی اتاق حکايت از ماجرايی در بيرون می‌کرد. هوا که روشن‌تر شد، ديوارهای روبرو را خيس ديدم. ديشب تا سحرگاهان باريده بود. چند دقيقه‌ای که برای خريد بيرون رفتم ناگهان مرا به تهران پرتاب کرد و صبح‌های بارانی قلهک و شميران. تا جايی که خيالم کار می‌کند، هوای بارانی و کوهساران برف‌گرفته‌ی تهران از همان دوران طفوليت برايم رؤيايی و خيال‌انگيز بوده است. لندن، اما، دريغ که برف ندارد! نصيبِ من از لندن تنها همين باران است. الآن که بيرون را نگاه می‌کنم هوا دارد صاف می‌شود و نوشخندِ آفتاب است که دامن می‌گسترد. هوای مسيح نفسی است. دل‌ها اگر زنده باشند، تن‌های مرده را هم زنده می‌کند. آبان ماه از راه رسيده است گويی. تا آخر پاييز هم هنوز راه بسيار است و البته درس و مشق فراوان! تا بارانی ديگر، عجالتاً بدرود.

صفحه ها ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
صفحه‌ی قبل
صفحه‌ی بعد